Süspansiyon

Rot balans ne zaman yapılır, yapılmazsa lastiklere ne olur?

Rot ve balans çoğu zaman tek iş gibi söylenir, ama biri tekerleklerin açısını, diğeri ağırlık dengesini düzeltir. Hangisinin ne zaman gerektiğini ve ihmal edildiğinde lastikte nasıl iz bıraktığını anlatıyoruz.

· 6 dk okuma

Rot balans ne zaman yapılır sorusu çoğu sürücünün aklına ancak ön lastiklerin bir kenarı beklenenden erken bittiğinde gelir. Oysa bozuk bir ayar lastiği aylarca belirti vermeden aşındırır ve fark edildiğinde lastiğin önemli bir kısmı çoktan harcanmış olur.

Lastikçide tek kalemde yazılan rot ve balans aslında iki ayrı iştir. Önce ikisinin farkını, sonra hangi durumlarda yaptırılmaları gerektiğini, bozuk ayarın lastik yüzeyinde bıraktığı izleri ve ölçümün nasıl yapıldığını ele alıyoruz. Son bölümde ayardan önce hangi belirtide ön takımın kontrol edilmesi gerektiğini bulabilirsiniz.

Rot ile balans arasındaki fark nedir?

Rot ayarı, halk arasında ön düzen ayarı da denen ve tekerleklerin yola hangi açıyla bastığını düzelten işlemdir. Bu işte tekerleğin kendisine dokunulmaz, tekerleği taşıyan parçaların konumu değiştirilir. Ayar üç temel açı üzerinden yapılır:

  • Toe, araca yukarıdan bakıldığında iki tekerleğin ön kenarlarının birbirine doğru mu yoksa dışa doğru mu döndüğünü gösterir. Lastik aşınmasını en çok etkileyen açı budur ve çoğu araçta rot milinin boyu değiştirilerek ayarlanır.
  • Kamber, araca önden bakıldığında tekerleğin dik duruştan ne kadar içe ya da dışa yattığını gösterir. Tekerleğin üst kısmı gövdeye doğru yatıksa kamber negatif, dışa doğru yatıksa pozitiftir.
  • Kaster, direksiyonun etrafında döndüğü eksenin yandan bakıldığında öne ya da arkaya ne kadar eğik olduğunu gösterir. Virajdan çıkarken direksiyonun kendiliğinden düzelmesini ve aracın düz yolda dengeli gitmesini bu açı sağlar.

Balans ise jant ile lastiğin birlikte oluşturduğu tekerleğin ağırlığının çevresine eşit dağılmasıdır. Lastiğin bir bölgesi birkaç gram bile ağır olsa bu fazlalık her turda dışa doğru savrulur ve hız arttıkça titreşime dönüşür. Balans makinesi ağırlığın hangi noktaya ve kaç gram konacağını gösterir, lastikçi de bu ağırlığı jantın iç ya da dış yüzüne yerleştirir.

Kısacası rot tekerleğin yola göre duruşunu, balans ise dönüşünü düzeltir. Biri yapıldığında diğeri kendiliğinden düzelmediği için ikisini ayrı ayrı değerlendirmek gerekir.

Rot balans hangi durumlarda yaptırılmalı?

Belirli bir takvimi beklemek yerine aşağıdaki durumlardan biri yaşandığında ayarı ölçtürmek gerekir:

  • Yeni lastik taktırdığınızda balans her zaman yapılır. Rot ayarının da ölçülmesi, yeni lastiğin ilk kilometrelerinden itibaren yanlış açıyla aşınmasını önler.
  • Bir çivi deliğini içeriden yamatmak gibi bir sebeple lastik jantından sökülüp yeniden takıldıysa balans tekrarlanmalıdır.
  • Bir çukura sert girdiyseniz ya da kaldırıma tekerlekle çarptıysanız jant, salıncak ya da rot mili eğilmiş olabilir. Darbeden sonra aracın gidişi değiştiyse önce parçalar, sonra ayar kontrol edilmelidir.
  • Ön takımda salıncak, rot başı, ön amortisör ya da direksiyon kutusu gibi bir parça değiştiğinde tekerlek açıları da değişir. Bu durumda ayar, onarımın son adımıdır.
  • Düz bir yolda direksiyonu hafifçe gevşettiğinizde araç hep aynı yöne kayıyorsa rot ayarı bozulmuş olabilir. Yollar suyu akıtmak için kenara doğru hafif eğimli yapıldığından küçük bir sağa kayma normaldir. Karar vermeden önce dört lastiğin basıncını da eşitleyin.
  • Araç düz giderken direksiyon simidinin ortası yana dönük duruyorsa, yani direksiyon yamuksa toe değeri iki tekerleğe eşit paylaştırılmamış ya da bir parça eğilmiş olabilir.

Bunların hiçbiri yaşanmasa bile yılda bir kez ya da lastiklerin yerini önden arkaya değiştirirken ayarı ölçtürmek yaygın bir uygulamadır.

Bozuk ayar lastikte hangi izleri bırakır?

Tekerlek açıları bozulduğunda lastik yola eşit basmaz ve aşınma kendine özgü bir desen oluşturur. Bu desenler en çok lastiğin omzunda görülür. Omuz, lastiğin yola basan sırt yüzeyinin yanağa döndüğü kenar bölgesidir.

İç kenarda aşınma

Lastiğin aracın altına bakan iç kenarı ortasından daha hızlı eriyorsa çoğunlukla aşırı negatif kamber ya da tekerleklerin önde dışa açılması söz konusudur. Dışarıdan bakınca lastik sağlam göründüğü için bu aşınma en geç fark edilenidir ve çoğu zaman iç kenarda teller görünmeye başladığında anlaşılır.

Dış kenarda aşınma

Dış kenarın erken bitmesi pozitif kamberi ya da tekerleklerin önde fazla içe dönük olmasını düşündürür. Virajlara hızlı giren sürücülerde dış omuz ayar doğru olsa bile daha çabuk aşınabilir. Bu yüzden desen tek başına kesin teşhis sayılmaz ve ölçümle doğrulanmalıdır.

Testere dişi aşınma

Elinizi lastiğin sırtında bir yönde gezdirdiğinizde yüzey düzgün, ters yönde gezdirdiğinizde tırtıklı geliyorsa diş blokları tek yönlü aşınmıştır. Bu desen toe açısının bozulduğunu gösterir, çünkü lastik ilerlerken yola hafifçe yandan sürtünür.

Lastiğin ortası kenarlarından hızlı bitiyorsa basınç fazladır, iki kenarı birlikte bitiyorsa basınç eksiktir ve bu iki desenin ayarla ilgisi yoktur. Sırtta birkaç santim arayla sıralanan sığ çukurlar ise daha çok amortisör yorgunluğuna işaret eder. Bu aşınmayı amortisörün ömrünü anlattığımız yazıda ayrıca ele aldık.

Ayar yapılmazsa yakıt ve güvenlik nasıl etkilenir?

Toe açısı bozuk bir tekerlek düz giderken bile yola hafif bir açıyla basar ve ilerlerken yana doğru sürüklenir. Bu sürüklenme lastiğin yuvarlanma direncini artırır, yani motor aracı aynı hızda tutmak için biraz daha fazla yakıt harcar. Tek başına küçük görünen bu fark, her gün TEM üzerinden uzun mesafe giden araçlarda aylar içinde birikir.

Güvenlik tarafındaki etki daha önemlidir. Kenarından aşınan lastiğin o bölgesinde diş derinliği azaldığı için ıslak zeminde su lastiğin altından yeterince atılamaz ve araç su tabakasının üzerinde kayabilir. Kaster açıları iki tarafta farklıysa araç sert frende bir yana çeker ve direksiyon virajdan sonra kendiliğinden toparlanmaz. Sürücü farkında olmadan direksiyonu sürekli düzeltir ve bu durum uzun yolda yorgunluğu artırır.

Balansı bozuk tekerlek ise her turda ön takıma küçük bir darbe iletir ve zamanla rotil, rot başı ve tekerlek rulmanlarını yorar. Titremenin balans dışındaki sebeplerini direksiyondaki titremeyi inceleyen yazımızda sıraladık.

Rot ayarı nasıl ölçülür ve yapılır?

  1. Araç düz bir ayar platformuna alınır ve dört lastiğin basıncı üreticinin değerine getirilir. Basınç eksik bırakılırsa ölçülen açılar da yanlış çıkar.
  2. Jantlara, kameraların ya da sensörlerin okuyabildiği ölçüm başlıkları takılır. Cihaz tekerleklerin açılarını aracın gövde eksenine göre hesaplar.
  3. Direksiyon tam ortada sabitlenir ve ölçülen değerler üreticinin verdiği aralıklarla karşılaştırılır. Ekranda sınır içindeki değerler genellikle yeşil, dışındakiler kırmızı görünür.
  4. Toe, rot başının kilit somunu gevşetilip rot milinin boyu değiştirilerek ayarlanır. Kamber ve kaster birçok araçta ayarlanamaz, bu açılar sınır dışındaysa eğilmiş ya da aşınmış bir parça aranır.
  5. İş bitince ayar öncesi ve sonrası değerleri gösteren çıktıyı isteyin. Aynı şikâyet ileride tekrarlarsa bu çıktı karşılaştırma yapmayı kolaylaştırır.

Balans için tekerlek araçtan sökülür, makinenin miline takılıp döndürülür ve makine eksik ağırlığın yerini gösterir. Rot ve balans aynı gün yapıldığında araç genellikle bir saat içinde teslim edilir.

Ayar kısa sürede neden yeniden bozulur?

Rot ayarı, tekerleği taşıyan parçaların sağlam olduğu varsayılarak yapılır. Rotil, rot başı ya da salıncak burcunda boşluk varsa cihaz araç dururken doğru değeri gösterir, ama araç yolda frenleyip hızlandıkça tekerlek bu boşluk kadar oynar. Sonuçta ayar kâğıt üzerinde doğru görünür, lastik ise yine bir kenarından aşınır.

Atölyemizde rot ve balans ayarı yapılmıyor. Buna karşılık ayarın tutmasını engelleyen ön takım parçalarını liftte kontrol ediyor ve gerekenleri direksiyon ve süspansiyon tamiri kapsamında değiştiriyoruz. Parçalar yenilendikten sonra ayarı bir lastikçide yaptırdığınızda ayar uzun süre korunur.

Ne zaman servise gelmelisiniz?

Aşağıdaki belirtiler ayardan önce ön takımın kontrol edilmesi gerektiğini gösterir ve beklemeye gelmez:

  • Direksiyonu çevirdiğinizde tekerlekler bir an geç tepki veriyor ya da direksiyonda belirgin bir boşluk hissediyorsunuz.
  • Kaldırıma çarptıktan ya da bir çukura hızla girdikten sonra direksiyon yamuk kaldı ve önden tık ya da vuruntu sesi gelmeye başladı.
  • Ayar yaptırmanızın üzerinden birkaç hafta geçmeden araç yine aynı yöne çekmeye başladı.
  • Lastiğin iç kenarında tel göründü. Lastiği değiştirmeden önce aşınmanın sebebini bulmak gerekir, yoksa yeni lastik de aynı kenardan erir.

Lastiğin bir kenarında hafif ama belirgin bir aşınma gördüyseniz ve araç düz gidiyorsa acele etmeniz gerekmez. Bir sonraki periyodik bakıma geldiğinizde bu aşınmayı bize göstermeniz yeterlidir. Ön takımı o sırada liftte kontrol eder, parçalar sağlamsa sizi doğrudan ayar için lastikçiye yönlendiririz.

Rot tekerleklerin yola hangi açıyla bastığını, balans ise tekerleğin ağırlık dengesini düzeltir ve ikisi farklı belirtilere yol açar. Lastik değişiminde, sert bir darbeden sonra ve ön takımda parça değiştiğinde ayarı ölçtürmek lastiğin ömrünü korur. Ayardan önce ön takımdaki boşlukların giderilmesi ise yapılan ayarın kalıcı olmasını sağlar.

Sık sorulan sorular

Rot ayarı dört tekerleğe de yapılır mı?

Arkası bağımsız süspansiyonlu araçlarda arka tekerleklerin toe ve kamber açıları da ayarlanabildiği için dört tekerlek birlikte ayarlanır. Arkası sabit kirişli araçlarda arka açılar ayarlanamaz, ama cihaz onları da ölçer ve ön tekerlekleri arka aksa göre hizalar. Arka değerler sınır dışında çıkarsa arka akstaki bir eğrilik ya da burç aşınması araştırılmalıdır.

Janttaki balans ağırlığı düşerse ne olur?

Balans ağırlıkları yıkama fırçası, kaldırım teması ya da yapıştırıcının yaşlanması yüzünden düşebilir. Bu durumda daha önce hissetmediğiniz bir titreme belirli bir hızda aniden ortaya çıkar. Jantın kenarında çevresinden daha temiz kalmış dikdörtgen bir iz görürseniz ağırlığın düştüğü yer büyük ihtimalle orasıdır.

Rot ayarından sonra ekranda uyarı çıkması normal mi?

Şerit takip ya da denge kontrol sistemi bulunan araçların bir kısmında, ayardan sonra direksiyon açı sensörünün cihazla sıfırlanması gerekir. Bu yapılmazsa sistem direksiyonun düz konumunu yanlış tanır ve gösterge panelinde uyarı yanabilir. Ayar yaptırırken aracınızda bu işlemin gerekip gerekmediğini sormanız yeterlidir.

Blog

Bunları da okumak isteyebilirsiniz

Randevu

Aracınız için randevu alın

Size uyan günü ve saati seçin, talebiniz WhatsApp’tan bize ulaşsın. Aracınızı seçtiğiniz saatte teslim alıp işe başlıyoruz.

Ana hat 0537 546 48 42İkinci hat 0546 582 57 46