5W-30 ne anlama gelir diye merak ettiyseniz, önce bu kodun yağın kalitesini değil, farklı sıcaklıklardaki kıvamını anlattığını bilmeniz gerekir.
Doğru yağı seçmek için bidonun arka yüzüne de bakmak gerekir. Orada yazan performans sınıfları ve üretici normu, yağın turboyu, triger zincirini ve varsa partikül filtresini koruyup korumayacağını belirler. Kodun iki parçasını, arka etiketteki kısaltmaları ve yanlış yağın motorda nelere yol açtığını öğrendiğinizde rafın önünde tahmin yürütmeniz gerekmez.
5W-30 kodundaki iki sayı neyi anlatır?
Viskozite, bir sıvının akmaya karşı gösterdiği dirençtir. Motor yağı soğukken koyulaşır ve ısındıkça incelir, bu yüzden tek bir sayıyla tarif edilemez. 5W-30 gibi çok dereceli kodlar, yağın soğuk ve sıcak motordaki davranışını aynı etikette gösterir. Kodun biçimini, Amerikan Otomotiv Mühendisleri Derneği’nin kısaltması olan SAE sınıflandırması belirler.
W harfinden önceki sayı soğuk çalıştırmayı gösterir
W, İngilizcede kış anlamına gelen winter kelimesinin baş harfidir. Önündeki sayı küçüldükçe yağ düşük sıcaklıkta daha kolay akar ve pompalanır. Kabaca her 5 birimlik düşüş, yağın aynı akıcılığı yaklaşık 5 derece daha soğukta koruduğunu gösterir.
İstanbul'da termometre nadiren sıfırın çok altına iner, ama bu sayı yalnızca kış için önemli değildir. Motor her çalıştığında yağ birkaç saniye boyunca yataklara, egzoz gazıyla dönen turboya ve eksantrik miline henüz ulaşmamıştır. Eksantrik mili, üzerindeki çıkıntılarla supapları doğru anda açıp kapatan mildir. Motor aşınmasının önemli bir kısmı bu ilk saniyelerde oluşur ve soğukta akışkan kalan yağ bu süreyi kısaltır.
Tireden sonraki sayı sıcak motordaki kalınlığı gösterir
İkinci sayı, yağın 100 °C civarındaki çalışma sıcaklığında ne kadar kalın kaldığını anlatır. 30 değeri, 20'den kalın ve 40'tan incedir. Bu sayı, dönen parçalar arasındaki yağ filminin yük altında ne kadar dayanacağını belirler. Yağ filmi, metal yüzeylerin birbirine değmesini önleyen ince yağ tabakasıdır.
Kalın yağın her zaman daha iyi koruduğu düşüncesi doğru değildir. Yeni motorlarda yatak boşlukları dardır ve yağ kanalları ince yağa göre hesaplanır. Kitapçıkta 0W-20 isteyen bir motora 10W-40 konduğunda yağ dar kanallara geç ulaşır ve yakıt tüketimi artar. Supapların açılma anını yağ basıncıyla ayarlayan değişken supap zamanlaması da beklenen tepkiyi veremeyebilir.
Bidonun arkasındaki API ve ACEA harfleri ne anlatır?
Viskozite yağın kıvamını söyler, ama içindeki katkı maddelerinin motoru ne kadar iyi koruduğunu söylemez. Katkı maddeleri, yağa eklenen ve kurumu çözen, kiri askıda tutan, aşınmayı ve oksitlenmeyi azaltan kimyasallardır. Bu katkıların yeterliliğini iki uluslararası sınıflandırma ölçer:
- API, Amerikan Petrol Enstitüsü'nün sınıflandırmasıdır. Benzinli motor yağları S harfiyle, dizel yağları C harfiyle başlayan kodlar taşır. İkinci harf alfabede ilerledikçe standart yenilenir ve daha ağır testleri kapsar.
- ACEA Avrupa otomobil üreticilerinin ortak kuruluşudur ve yağları harf gruplarına ayırır. A/B grubu, katkı oranı yüksek ve tam küllü olarak adlandırılan yağları kapsar.
- ACEA C grubu, katalitik konvertörü ve partikül filtresini korumak için külü ve fosforu azaltılmış yağlardır. Katalitik konvertör, içindeki değerli metal kaplı petekle egzoz gazını arındıran parçadır. C2, C3 ve C5 gibi alt sınıfların her biri farklı bir kül düzeyine ve yağ kalınlığına karşılık gelir.
Avrupa kökenli motorların kitapçığında genellikle ACEA sınıfı, Uzak Doğu kökenli motorlarınkinde ise çoğunlukla API sınıfı öne çıkar. Kitapçıkta hangisi yazıyorsa bidonda aynısını aramanız gerekir.
Üretici normu neden viskoziteden daha belirleyicidir?
Birçok araç üreticisi, genel sınıfların yetmediğini düşündüğü noktalar için kendi yağ normunu yayımlar. Norm, üreticinin kendi motorlarında yaptığı ek dayanıklılık testlerini geçen yağları gösteren bir koddur. Genellikle üreticinin kısaltmasıyla başlar, bir sayıyla devam eder ve kitapçığın motor yağı bölümünde açıkça yazar. Bidonun arka etiketinde de aynı kodun bulunması gerekir.
Normlar, genel sınıfların ayırt etmediği sorunlar için yazılır. Yakıtı doğrudan silindire püskürten küçük turbo benzinli motorlarda, düşük devirde ve yüksek yükte yakıtın bujiden önce kendiliğinden tutuşma riski vardır ve yeni normlar bu riski azaltan katkılar ister. Triger kayışının yağ banyosunda döndüğü motorlarda yağın kayış malzemesiyle uyumu ayrıca test edilir. Bu yüzden aynı rafta duran iki 5W-30 yağ, motorunuz açısından birbirinden çok farklı olabilir.
Benzinli ve dizel motorun yağdan beklentisi nasıl ayrılır?
Dizel motor, benzinliye göre çok daha fazla is üretir ve bu isin bir kısmı segmanların arasından yağa geçer. Segman, pistonun çevresinde yanma odasını karterden ayıran ince metal halkadır. Dizel yağları bu isi askıda tutup filtreye taşıyan daha güçlü katkılar içerir. Benzinli motorlarda ise soğuk çalıştırmada ve kısa yollarda yakıtın bir kısmı yağa karışıp onu inceltebilir. Pek çok yağ iki motor tipinin normlarını birlikte taşır, ama uygunluğu bidonun önündeki “benzinli ve dizel için” ibaresi değil, kitapçıktaki norm belirler.
Partikül filtreli dizelde düşük küllü yağ gerekir
Her motor çalışırken çok az miktarda yağ yakar ve yağdaki metal bazlı katkılar yandığında geriye kül kalır. Partikül filtresi, egzoz hattında is taneciklerini süzen ve biriken isi belli aralıklarla yakarak temizlenen bir filtredir. İs yanarak yok olur, ama kül yanmaz ve filtrenin içinde kalıcı olarak birikir. Düşük küllü yağların etiketinde çoğunlukla low SAPS ifadesi ya da ACEA C sınıfı yer alır. SAPS, yağdaki sülfatlı kül, fosfor ve kükürdün İngilizce kısaltmasıdır.
Partikül filtreli bir araca tam küllü yağ konduğunda filtre, yakılarak temizlenemeyen bir tortuyla dolmaya başlar ve ömrü kısalır. Filtrenin neden tıkandığını ve kendini nasıl temizlediğini DPF tıkanması yazımızda ayrıntılı anlattık. Son yıllarda bazı benzinli motorlara da partikül filtresi takıldığı için bu araçlarda da düşük küllü yağ istenebilir.
Yanlış yağ konursa motorda neler olur?
Yanlış yağla çalışan bir motor ilk haftalarda genellikle belirti vermez. Hasar, yağın motoru yeterince koruyamadığı binlerce soğuk çalıştırma ve sıcak saat boyunca yavaş yavaş oluşur. Atölyede en sık karşılaştığımız sonuçlar şunlardır:
- Kitapçıktakinden kalın bir yağ, soğuk çalıştırmada kanallara geç ulaşır. Motorun üst kısmından gelen tıkırtı normalden uzun sürer, yakıt tüketimi artar ve bazı araçlarda supap zamanlamasıyla ilgili bir hata kaydı oluşup motor arıza lambası yanabilir.
- Kitapçıktakinden ince bir yağ, yüksek sıcaklıkta yağ filmini zayıflatır. Otoyolda uzun süre yüksek devirde giden ya da sürekli yüklü çalışan motorlarda yatak ve turbo aşınması hızlanır.
- Partikül filtreli bir dizelde tam küllü yağ, filtrenin kül dolumunu hızlandırır. Katalitik konvertör de yağdaki fosfordan zarar görür.
- Triger kayışı yağ banyosunda dönen motorlarda uygun olmayan yağ kayışın yüzeyini yıpratabilir. Kayıştan ayrılan parçalar yağ pompasının emiş süzgecini tıkar ve yağ basıncını düşürür.
Yolda seviye düştüğünde elinizdeki farklı bir yağla yarım litre kadar tamamlama yapmak kısa vadede motora zarar vermez. Ancak farklı yağın oranı arttıkça karışımın özellikleri belirsizleşir ve bir sonraki değişimi öne çekmek doğru olur.
Yağ ne zaman değişir ve seviyesi nasıl izlenir?
Kitapçıkta hem kilometre hem süre sınırı yazar ve hangisine önce ulaşılırsa yağ o noktada yenilenir. Üreticiler binek araçlar için çoğunlukla 10.000–30.000 km ya da bir yıl civarında aralıklar verir, ancak bağlayıcı olan her zaman aracın kendi kitapçığıdır. Dur-kalk trafikte ve kısa mesafede kullanılan araçlar için kitapçıklarda daha kısa bir aralık da yer alır.
Seviyeyi ayda bir ve her uzun yoldan önce kontrol edin. Doğru okuma için aracı düz bir yere çekin, motoru kapatın ve yağın aşağı süzülmesi için 5–10 dakika geçmesini bekleyin. Çubuktaki alt ve üst işaret arasındaki fark, çoğu binek araç motorunda yaklaşık bir litreye karşılık gelir. Eksik yağı 250–500 ml’lik bölümler hâlinde ekleyip her seferinde yeniden ölçmek, üst işareti aşmanızı önler.
Yağ değişimi yaparken yağın normunu ve dolum miktarını motor koduna göre belirliyor, yağ filtresini de yeniliyoruz. Filtreleri, frenleri ve aküyü de kapsayan bir kontrol isterseniz değişimi periyodik bakım ile birlikte yaptırabilirsiniz.
Ne zaman servise gelmelisiniz?
Aşağıdaki durumlarda aracı fazla kullanmadan getirmeniz gerekir:
- Kırmızı yağ basıncı lambası yandı. Bu durumda motoru hemen durdurun ve seviye yerinde görünse bile aracı sürmeyin.
- Seviye birkaç yüz kilometre içinde belirgin biçimde düştü ya da çubukta hiç yağ görünmüyor.
- Seviye kendiliğinden yükseliyor ya da çubuktaki yağ yakıt kokuyor.
Partikül filtreli dizelinize düşük küllü olmayan ya da kitapçıktakinden farklı viskozitede bir yağ konduğunu fark ettiyseniz, yağı birkaç hafta içinde doğru yağla yenilemeniz yeterlidir. Servis uyarısının yeni çıkması ve seviyenin binlerce kilometrede yavaşça azalması ise bir sonraki bakıma kadar bekleyebilir.
5W-30 gibi bir kod yağın soğuk ve sıcak motordaki kıvamını anlatır, arka etiketteki sınıflar ve üretici normu ise yağın motorunuzu ne kadar koruyacağını gösterir. Doğru yağı bulmak için bidonun önüne değil kitapçıktaki norma bakın ve aynı kodu bidonun arkasında arayın. Seviyeyi ayda bir kontrol etmek ve yağı zamanında yenilemek, turbodan partikül filtresine kadar pahalı parçaları korumanın en kolay yoludur.





