Motor

Dizel araçta DPF neden tıkanır, belirtileri ve çözümleri neler?

Partikül filtresi dizel motorun ürettiği isi tutar ve bu isi belli aralıklarla yakarak boşaltır. Temizlik yarım kaldığında ortaya çıkan işaretleri ve filtreyi kurtarmanın yollarını anlatıyoruz.

· 6 dk okuma

DPF tıkanması belirtileri çoğu zaman sessiz başlar ve sürücü sorunu ancak panelde bir uyarı yandığında ya da araç yokuşta çekmez olduğunda fark eder.

Partikül filtresi, bugün satılan hemen her dizel binek ve hafif ticari araçta bulunan bir egzoz parçasıdır. Filtrenin nasıl dolduğunu ve kendini nasıl temizlediğini bildiğinizde, tıkanmanın neden bazı araçlarda hiç yaşanmayıp bazılarında birkaç ayda bir tekrarladığını da anlarsınız. Belirtileri tanımak ise işin sökme ve değişime varmadan çözülmesini sağlar.

DPF nedir ve dizel motorda nasıl dolar?

DPF, yani dizel partikül filtresi, egzoz hattında katalizörün hemen arkasında ya da onunla aynı gövdede duran seramik bir filtredir. İçi bal peteğine benzeyen binlerce ince kanaldan oluşur. Her kanalın yalnızca bir ucu açık bırakıldığı için egzoz gazı gözenekli kanal duvarlarından geçmek zorunda kalır ve içindeki is parçacıkları bu duvarlarda tutulur.

Dizel motor her çalıştığında bir miktar is üretir. Bu is, tam yanmamış yakıttan geriye kalan mikroskobik karbon parçacıklarıdır. Filtre tuttuğu isi süresiz biriktiremez, bu yüzden belli aralıklarla yakılarak boşaltılması gerekir. Temizliğin zamanını motor kontrol ünitesi belirler. Motor kontrol ünitesi, enjeksiyonu ve motorun diğer ayarlarını sensör bilgilerine göre yöneten elektronik birimdir.

Filtre kendini nasıl temizler?

Filtrede biriken isin yakılmasına rejenerasyon denir. Bu işlem, aracın kullanım koşullarına göre iki farklı yolla gerçekleşir.

Pasif rejenerasyon

Araç otoyolda ya da uzun bir yokuşta yük altında giderken egzoz gazı kendiliğinden 300 °C civarının üzerine çıkar. Bu sıcaklıkta isin bir kısmı, katalizörde oluşan gazların yardımıyla sürücü hiçbir şey fark etmeden yavaş yavaş yanar. Düzenli olarak uzun yol yapan bir araçta filtrenin büyük bölümü bu şekilde temiz kalır.

Aktif rejenerasyon

Şehir içinde egzoz bu sıcaklığa nadiren ulaşır. Filtredeki is belli bir seviyeye geldiğinde kontrol ünitesi ek yakıt püskürterek egzoz sıcaklığını 600 °C civarına çıkarır ve biriken isi bilerek yakar. Koşullar uygunsa işlem 10–20 dakikada tamamlanır ve kullanıma bağlı olarak birkaç yüz kilometrede bir tekrarlanır.

Aktif rejenerasyonun sürdüğünü bazı işaretlerden anlayabilirsiniz. Rölanti devri normalden biraz yüksek olur ve soğutma fanı motor kapandıktan sonra da bir süre çalışır. Egzozdan keskin, sıcak bir koku gelir ve anlık yakıt tüketimi yükselir. Start-stop sistemi de bu sırada devre dışı kalabilir.

Kısa yol kullanımı ve kül birikimi filtreyi neden tıkar?

Tıkanmanın en sık sebebi, aktif rejenerasyonun sürekli yarıda kalmasıdır. Sabah evden çıkıp 10 dakika sonra işe varan bir araçta kontrol ünitesi temizliğe başlar, ancak motor kapandığında işlem kesilir. Bir sonraki çalıştırmada her şey baştan başlar ve filtredeki is her seferinde biraz daha artar. Arnavutköy içinde gidip gelen ve otoyola hiç çıkmayan dizel araçlarda bu tabloyla atölyede sıkça karşılaşıyoruz.

Yarım kalan her rejenerasyonun bir yan etkisi daha vardır. Egzozu ısıtmak için püskürtülen yakıtın bir kısmı silindir duvarından kartere süzülür ve motor yağını inceltir. Sık rejenerasyon yapan bir araçta yağ çubuğundaki seviyenin zamanla yükselmesi bu yüzden dikkat edilmesi gereken bir işarettir.

Kül ise isten farklıdır. Motor yağındaki katkı maddeleri silindirde yandığında geriye metal içerikli bir kül kalır ve bu kül rejenerasyonda yanmaz. Kül yıllar içinde filtrenin arka kısmında birikir ve filtrenin kullanılabilir hacmini kalıcı olarak azaltır. Yüksek kilometreli araçlarda her şey doğru yapıldığı hâlde filtrenin sık dolmasının sebebi çoğunlukla budur. DPF’li motorlar için üretilen düşük küllü yağların neden önemli olduğunu yağ etiketlerindeki kodları anlattığımız yazıda bulabilirsiniz.

Filtreyi normalden hızlı dolduran üçüncü bir sebep, motorun kendisinin fazla is üretmesidir. Damlatan bir enjektör, tıkanmış bir hava filtresi, yeterli basınç veremeyen bir turbo ya da açık kalan bir EGR valfi yanmayı bozar. Bu valfin arızalarının nasıl anlaşıldığını EGR valfi yazımızda ayrıca ele aldık.

DPF tıkandığında araç hangi belirtileri verir?

Filtre doldukça belirtiler genellikle aşağıdaki sırayla ortaya çıkar:

  • Panelde DPF uyarı lambası yanar. Bu lamba, kontrol ünitesinin filtreyi kendi başına boşaltamadığını ve uygun bir sürüş beklediğini bildirir. Lambanın sizden ne istediğini DPF lambası sayfamızda ayrıntılı olarak açıkladık.
  • Yüksek rölanti, uzun süre çalışan fan ve keskin koku gibi rejenerasyon işaretleri olağandan sık tekrarlanır.
  • Yakıt tüketimi belirgin biçimde artar, çünkü motor egzoz gazını dolu filtrenin içinden geçirmek için daha fazla çalışır.
  • Gaza bastığınızda araç eskisi gibi toparlanmaz ve rampa çıkarken ya da bagaj doluyken belirgin biçimde zorlanır.
  • Motor arıza lambası yanar ve araç emniyet moduna geçer. Emniyet modu, kontrol ünitesinin motoru korumak için devri ve gücü bilerek sınırladığı çalışma biçimidir.

Her uyarı gerçekten tıkanma anlamına gelmez

Kontrol ünitesi filtrenin doluluğunu büyük ölçüde fark basınç sensöründen öğrenir. Bu sensör, filtrenin girişindeki ve çıkışındaki egzoz basıncını karşılaştıran küçük bir parçadır. Basınç farkı büyüdükçe filtre dolu kabul edilir. Sensör bozulduğunda ya da ona giden ince hortumlardan biri çatlayıp ısıdan eridiğinde sistem temiz bir filtreyi tıkalı sanabilir. Tersi de olabilir ve gerçekten dolu bir filtre fark edilmeden kalabilir. Bu yüzden filtreye müdahale etmeden önce sensörün ve hortumlarının sağlamlığı kontrol edilmelidir.

Atölyede tıkanan DPF nasıl kurtarılır?

Çözüm, filtrenin ne kadar dolduğuna ve dolma sebebine göre seçilir. Önce teşhis cihazıyla filtredeki is miktarını, son rejenerasyonların ne kadar başarıyla tamamlandığını ve basınç değerlerini okuruz. Ardından seçenekleri şu sırayla değerlendiririz:

  1. Servis rejenerasyonu. Teşhis cihazıyla, araç dururken ya da kontrollü bir sürüşte başlatılan zorunlu temizliktir. İşlem çoğunlukla 20–40 dakika sürer ve bu sırada filtrenin sıcaklığı ile basıncı izlenir. İs miktarı güvenli sınırın çok üzerindeyse bu yöntem uygulanmaz, çünkü o kadar isin bir anda yanması seramik gövdeyi çatlatacak kadar ısı üretebilir.
  2. Sökülerek temizleme. Rejenerasyonla boşaltılamayan ya da külle dolan filtre araçtan sökülür. Kanallardaki is ve kül özel ekipmanla ters yönden yıkanarak ya da ısıl işlemle uzaklaştırılır. Ardından filtrenin gaz geçirgenliği ölçülür.
  3. Değişim. Seramik gövde çatlamış ya da erimişse, temizlikten sonra da yeterli geçirgenliğe ulaşmıyorsa filtrenin değişmesi gerekir. Yeni filtre takıldıktan sonra kontrol ünitesindeki doluluk ve kül değerleri cihazla sıfırlanır.

Hangi yöntem seçilirse seçilsin, filtrenin neden dolduğu bulunmadan iş bitmiş sayılmaz. Fazla yakıt püskürten bir enjektör ya da çatlak bir basınç hortumu yerinde kaldıkça temizlenen filtre kısa sürede yeniden dolar. Bu sebep arama işini motor arıza tespiti kapsamında yapıyoruz. Filtrenin sökülmesi, temizliğe gönderilmesi ya da yenisinin takılması ise motor tamiri işine girer.

DPF iptali neden çözüm sayılmaz?

Filtrenin sökülmesi ya da içinin boşaltılması ve ardından yazılımla devre dışı bırakılmasına halk arasında DPF iptali denir. Araca üretimde takılmış bir emisyon parçasını bu şekilde devre dışı bırakmak yasal değildir. Böyle bir araç egzoz emisyon ölçümünde ve muayenedeki kontrollerde sorun yaşayabilir, satışı sırasında da alıcının ekspertizinde fark edilebilir.

İptal, filtreyi dolduran arızayı da ortadan kaldırmaz. Fazla is üreten motor bu isi bu kez doğrudan havaya verir. Muayene tarihiniz yaklaşıyorsa ve filtreyle ilgili bir uyarınız varsa bunu muayene hazırlığı sırasında birlikte ele alabiliriz.

Filtrenin tıkanmasını hangi alışkanlıklar önler?

  • Aracınız çoğunlukla kısa mesafede kullanılıyorsa iki haftada bir, en az yarım saat boyunca trafiği açık bir otoyolda aynı hızı koruyarak gidin. TEM ya da Kuzey Marmara Otoyolu bu iş için uygundur.
  • Rejenerasyonun sürdüğünü fark ettiğinizde motoru hemen kapatmayın ve mümkünse birkaç dakika daha sürün.
  • Motor yağını üreticinin öngördüğü normda seçtirin ve değişim aralığını aşmayın. Yağ çubuğunu da ayda bir kontrol edin.
  • Kızdırma, motor ya da DPF uyarısını haftalarca taşımayın. Filtreyi dolduran arıza erken giderildiğinde servis rejenerasyonu çoğu zaman yeterli olur.

Ne zaman servise gelmelisiniz?

Aşağıdaki durumlarda aracı zorlamadan, aynı gün ya da en geç ertesi gün kontrol ettirin:

  • DPF lambasıyla birlikte motor arıza lambası da yandı ya da araç emniyet moduna geçti.
  • Akıcı bir yolda uzunca sürmenize rağmen DPF lambası sönmedi.
  • Motor yağı seviyesi çubuktaki üst işaretin üzerine çıktı.

DPF lambası yalnızca bir kez yandıysa ve uygun bir sürüşten sonra söndüyse acele etmeniz gerekmez. Bu durumu bakıma geldiğinizde söyleyin, çünkü filtrenin doluluk değeri ve son rejenerasyon kayıtları o sırada okunabilir. Lamba ayda birkaç kez yanmaya başladıysa bakımı beklemeden randevu alın. Bu sıklık, kullanım biçiminizin ya da motordaki bir parçanın filtreyi zorladığını gösterir.

DPF tıkanması çoğu zaman filtrenin kendisinden değil, aracın kullanım biçiminden ya da fazla is üreten bir arızadan kaynaklanır. Uyarı erken fark edildiğinde servis rejenerasyonu genellikle yeterli olur. Gecikildiğinde ise iş sökme, temizlik ve değişime kadar uzanır. Kısa yolda kullanılan bir dizeliniz varsa ara sıra yapacağınız uzun ve akıcı sürüşler filtreyi korumanın en kolay yoludur.

Sık sorulan sorular

DPF temizliğinden sonra filtre ne kadar dayanır?

Bu süre, filtreyi dolduran sebebin giderilip giderilmediğine bağlıdır. Arıza onarıldıysa ve araç ara sıra uzun yola çıkıyorsa temizlenen filtre uzun süre sorun çıkarmadan çalışabilir. Yıllanmış ve külle ağırlaşmış bir filtrede ise temizlik ömrü uzatır ama seramik gövdenin yaşını geri almaz.

Yakıta katılan DPF temizleyici katkılar işe yarar mı?

Bu ürünler isin daha düşük sıcaklıkta yanmasına yardımcı olmak için üretilir ve hafif dolu bir filtrede rejenerasyonu kolaylaştırabilir. Külü yakamazlar ve emniyet moduna geçmiş, ağır tıkalı bir filtreyi açmaları beklenmemelidir. Bazı dizel araçlarda ise fabrikadan gelen ayrı bir katkı deposu bulunur ve bu deponun bakım planına göre doldurulması gerekir.

Benzinli araçlarda partikül filtresi var mı?

Doğrudan enjeksiyonlu bazı yeni benzinli motorlarda GPF ya da OPF adı verilen benzer bir filtre kullanılır. Benzinli motorun egzozu daha sıcak olduğu için bu filtre çoğunlukla sürüş sırasında kendiliğinden temizlenir ve tıkanma daha seyrek görülür. Aracınızda bu filtrenin olup olmadığını bakım kitapçığından öğrenebilirsiniz.

Blog

Bunları da okumak isteyebilirsiniz

Randevu

Aracınız için randevu alın

Size uyan günü ve saati seçin, talebiniz WhatsApp’tan bize ulaşsın. Aracınızı seçtiğiniz saatte teslim alıp işe başlıyoruz.

Ana hat 0537 546 48 42İkinci hat 0546 582 57 46