Motor

EGR valfi arızası güç kaybına ve siyah dumana yol açar mı?

Egzoz gazının bir kısmını motora geri gönderen EGR valfi zamanla isle kaplanır ve takıldığı konuma göre farklı işaretler verir. Bu işaretleri ve teşhisin adımlarını açıklıyoruz.

· 6 dk okuma

EGR valfi arızası belirtileri, valfin hangi konumda takılı kaldığına göre birbirinden oldukça farklı görünür.

Açık kalan bir valf rölantide motoru sarsıp gaza yüklenince siyah duman çıkarabilir. Kapalı kalan bir valf ise bazı araçlarda sürüşte hiçbir şey hissettirmeden yalnızca panelde bir lamba yakar. Bu farkı bilmek hissettiğiniz belirtiyi doğru yorumlamanıza yardımcı olur. Teşhisin hangi ölçümlere dayandığını bilmek de sizi gereksiz parça değişiminden korur.

EGR valfi ne işe yarar?

EGR, egzoz gazı geri dönüşü anlamına gelen İngilizce ifadenin kısaltmasıdır. EGR valfi, egzoz manifoldundan aldığı gazın bir kısmını emme manifolduna, yani motorun temiz hava aldığı tarafa geri gönderen valftir. Silindire giren havanın bir bölümünün yerini oksijeni azalmış egzoz gazı aldığında yanma daha serin gerçekleşir.

Bu serinliğin bir amacı vardır. Havadaki azot ve oksijen çok yüksek yanma sıcaklıklarında birleşerek azot oksitleri, kısaca NOx gazlarını oluşturur. NOx, solunum yollarını tahriş eden ve hava kirliliğine yol açan bir egzoz gazıdır. EGR sistemi yanma sıcaklığını düşürerek bu gazın oluşumunu azaltır. Dizel motorlarda valf rölantide ve hafif yükte açılır, benzinlilerde ise daha çok sabit hızla seyir sırasında devreye girer. Tam gaz anında valf, motor en yüksek gücü verebilsin diye kapanır.

Dizel motorlarda egzoz gazı çoğu zaman valfe ulaşmadan önce EGR soğutucusundan geçer. EGR soğutucusu, içinden motorun soğutma sıvısı dolaşan küçük bir ısı değiştiricidir ve geri gönderilen gazı soğutarak sistemin etkisini artırır.

EGR valfinde is ve karbon neden birikir?

Valfin içinden geçen egzoz gazı yanma artıklarını da beraberinde taşır ve dizel motorda bu gazın içinde bol miktarda is bulunur. Emme tarafında ise karter havalandırmasının taşıdığı yağ buharı dolaşır. Karter havalandırması, motor bloğunun içinde oluşan gazları yeniden yakılmak üzere emme tarafına yönlendiren sistemdir. İs ile yağ buharı buluştuğunda valfin, emme manifoldunun ve giriş kanallarının duvarlarına yapışan koyu ve katran kıvamında bir tabaka oluşur.

Bu tabaka zamanla sertleşir ve iki sonuç doğurur. Valfin tablası yuvasına tam oturamaz ya da mili sıkışıp hareket edemez hâle gelir. Ayrıca kanalların iç çapı daralır ve motora giren hava azalır. Birikim en hızlı, kısa mesafede ve düşük devirde kullanılan dizel araçlarda ilerler. Bu koşullarda motorun is üretimi artar, valf de daha uzun süre açık kalır.

Aşınmış enjektörler, geciken yağ bakımı ve yağ kaçırmaya başlamış bir turbo, is ile yağ buharının miktarını artırarak birikimi hızlandırır.

Açık ya da kapalı kalan valf hangi belirtileri verir?

Valf açık konumda takılı kalırsa

Motor, egzoz gazının hiç istenmediği anlarda da bu gazı almaya devam eder. Silindire giren temiz hava azalır, yakıt yeterli oksijeni bulamaz ve yanma bozulur. Bu durumda genellikle şu belirtiler görülür:

  • Rölanti dalgalanır ve kırmızı ışıkta beklerken motor sarsılır. Bazı araçlarda motor rölantide ya da yavaşlarken kendiliğinden stop eder.
  • Gaza yüklendiğinizde egzozdan siyah duman çıkar ve araç beklenen çekişi göstermez.
  • Soğuk motorda çalıştırma zorlaşır ve motor ilk dakikalarda düzensiz çalışır.
  • Panelde motor arıza lambası belirir. Kayıtlarda çoğunlukla fazla EGR akışını bildiren bir kod bulunur.

Valf kapalı konumda takılı kalırsa

Bu durumda motor sürüş sırasında çoğu zaman normal hisseder ve bazı sürücüler aracın daha iyi çektiğini bile düşünür. Ancak yanma sıcaklığı yükseldiği için azot oksit salımı artar. Benzinli motorlarda yük altında vuruntu duyulabilir. Vuruntu, yakıtın zamanından önce kendiliğinden tutuşmasıyla oluşan metalik tıkırtıdır. Dizellerde ise çoğu zaman tek işaret, yetersiz EGR akışını bildiren kodla birlikte yanan motor arıza lambasıdır.

Valf ne tam açık ne tam kapalıysa ve ağır ağır hareket ediyorsa belirtiler aralıklı gelir. Araç bir gün normal giderken ertesi gün emniyet moduna geçebilir. Emniyet modu, motor elektroniğinin hasarı önlemek amacıyla çekişi sınırladığı bir çalışma biçimidir. Bu mod kontak kapatılıp açıldığında geçici olarak kaybolabilir.

EGR arızası atölyede nasıl teşhis edilir?

Güç kaybı ve siyah duman tıkalı bir hava filtresinden, zayıflamış bir turbodan ya da kirlenmiş bir hava debimetresinden de kaynaklanabilir. Hava debimetresi, motora giren havanın miktarını ölçen sensördür. Bu yüzden valfe dokunmadan önce onu diğer ihtimallerden ayıran ölçümler yapıyoruz:

  1. Arıza kayıtlarını okuruz. Yetersiz ya da fazla EGR akışı, valf konum sensörü ve valf motoru devresiyle ilgili kodlar, sorunun mekanik mi elektriksel mi olduğu hakkında ilk ipucunu verir.
  2. Canlı veride kontrol ünitesinin valfe verdiği komutu valfin gerçek konumuyla karşılaştırırız. Canlı veri, motor çalışırken teşhis cihazının ekranında izlenen anlık sensör değerleridir. Komut ile konum arasındaki fark, valfin sıkıştığını ya da geç hareket ettiğini gösterir.
  3. Valfi cihazla açıp kapatırken debimetrenin ölçtüğü hava miktarını izleriz. Valf açıldığında motora giren temiz hava azalmalıdır. Değer hiç değişmiyorsa valf ya da bağlı olduğu kanal tıkalıdır.
  4. Vakumla çalışan eski tip valflerde vakum hortumunu ve valfe kumanda eden elektrovalfi ayrıca test ederiz.
  5. Gerekirse valfi söküp tablasını, milini ve emme kanalının girişini gözle kontrol ederiz.

Bu ölçümlerin tamamı çoğunlukla bir saati bulmaz ve motor arıza tespiti kapsamında yapılır. Şikâyetiniz egzozdan çıkan dumansa, dumanın renginden hangi sistemlerin şüpheli sayıldığını egzoz dumanı rehberimizde ayrıca açıkladık.

EGR valfi temizlenmeli mi, değiştirilmeli mi?

Karar, valfin mekanik ve elektrik tarafının durumuna göre verilir. Genel çerçeve şöyledir:

  • Valfin motoru ve konum sensörü sağlamsa, sorun yalnızca biriken karbondan kaynaklanıyorsa valf sökülüp temizlenir. Temizlik sırasında valfin bağlandığı emme kanalı da temizlenmelidir, aksi hâlde daralmış kanal şikâyeti sürdürür.
  • Valfin elektrik motoru ya da konum sensörü arızalıysa, mili aşınmış ya da tablası eğilmişse temizlik kalıcı çözüm olmaz ve valf değiştirilir.
  • Temizlik ya da değişimden sonra birçok araçta valfin açık ve kapalı konumlarının kontrol ünitesine cihazla yeniden öğretilmesi gerekir. Bu adım atlanırsa arıza lambası kısa sürede tekrar yanabilir.

Yakıta katılan temizleyicilerin sertleşmiş karbonu sökmesini beklemek gerçekçi değildir. Valfin hareketini engelleyecek kadar kalınlaşmış bir tabaka ancak valf sökülerek temizlenebilir.

EGR soğutucusu arızası nasıl anlaşılır?

EGR soğutucusu iki farklı biçimde arıza yapar. Birincisinde içindeki ince kanallar isle tıkanır ve geri dönen gaz yeterince soğumaz ya da hiç geçemez. Kontrol ünitesi bu durumda yetersiz akış kodu kaydeder ve dışarıdan bakıldığında tablo tıkalı bir valfle aynıdır.

İkincisi daha ciddidir. Soğutucunun içinde gaz ile soğutma sıvısını ayıran duvar çatlarsa sıvı egzoz tarafına sızar ve silindirlerde yanar. Görünür bir kaçak olmadığı hâlde antifriz haznesindeki seviye düşer ve egzozdan tatlımsı kokan beyaz duman gelir. Bu tablo silindir kapak contası arızasına çok benzediği için iki ihtimal basınç testiyle birbirinden ayrılır. Çatlak soğutucuyla kullanılan araçta antifriz eksildikçe motorun aşırı ısınma riski de büyür.

EGR arızasını önlemek için neler yapılabilir?

  • Aracınız çoğunlukla şehir içinde kullanılıyorsa ayda birkaç kez motoru tam çalışma sıcaklığında ve orta devirde uzunca çalıştırın. Sıcak ve yük altındaki motor daha az is üretir.
  • Motor yağını ve hava filtresini bakım planındaki aralıklarda değiştirin. Yıpranmış yağ daha fazla buhar çıkarır ve bu buhar valfteki birikime katılır.
  • Soğuk motoru rölantide uzun süre ısıtmak yerine birkaç dakika sakin sürüşle ısıtın. Rölantide ısınan motor daha uzun süre is üretir.
  • Rölantide sarsıntı, siyah duman ya da arıza lambası gibi belirtileri ertelemeyin. Erken fark edilen birikim temizlikle giderilebilir, geç kalındığında ise soğutucu ve emme manifoldu da işe dahil olabilir.

Rölantinin ve karışımın bozulmasına yol açan küçük arızaların giderilmesi motor ince ayar kapsamındadır. Hava filtresinin durumunu ise filtre değişimi sırasında kontrol ettirebilirsiniz.

Ne zaman servise gelmelisiniz?

Şu belirtilerden birini fark ettiğinizde aracı mümkün olduğunca az kullanın ve aynı gün kontrol ettirin:

  • Motor rölantide ya da yavaşlarken stop ediyor. Bu durum kavşakta ve yoğun trafikte tehlike yaratır.
  • Araç emniyet moduna geçti ve güç kaybı kontak kapatılıp açıldığında da geçmiyor.
  • Antifriz görünür bir kaçak olmadan eksiliyor ve egzozdan tatlımsı kokan beyaz duman geliyor.

Motor arıza lambası sabit yanıyor ama aracın çekişinde ve rölantisinde bir değişiklik hissetmiyorsanız birkaç gün içinde kayıtları okutmanız yeterlidir. Hızlanırken arada bir görülen hafif is ya da yakıt tüketimindeki küçük bir artış ise planlı bakımınızı bekleyebilir. Bakım sırasında bu gözleminizi aktarırsanız valfin hareketi canlı veride kontrol edilir.

EGR valfi, açık mı kapalı mı takıldığına göre bazen belirgin güç kaybı ve siyah dumanla, bazen yalnızca bir arıza lambasıyla kendini gösterir. Doğru teşhis için hava filtresi, debimetre ve turbo gibi ihtimallerin ölçümle elenmesi gerekir. Arıza erken bulunduğunda valfin temizlenmesi çoğu zaman yeterli olur ve fazla isin partikül filtresini doldurması da önlenir.

Sık sorulan sorular

EGR valfi körlenirse ya da yazılımla kapatılırsa ne olur?

Valfi körlemek ya da yazılımla devre dışı bırakmak aracın emisyon değerlerini üretimdeki hâlinden uzaklaştırır ve yasal değildir. Birçok araçta kontrol ünitesi bu durumu algılayıp arıza lambasını yakar. Valfi tıkayan isin kaynağı da yerinde kalır ve birikim emme kanallarında sürer.

Benzinli araçlarda EGR valfi bulunur mu?

Birçok benzinli motorda EGR sistemi vardır, ancak benzinli motorun egzozunda çok daha az is bulunduğu için valf daha yavaş kirlenir. Bazı yeni benzinli motorlarda ayrı bir valf yerine egzoz gazının bir kısmı, eksantrik milinin zamanlaması değiştirilerek silindirin içinde tutulur. Bu motorlarda EGR kaynaklı şikâyetler daha seyrek görülür.

EGR temizliğinden sonra araç hemen düzelir mi?

Belirtiler valfteki birikimden kaynaklanıyorsa ve valf yeniden öğretildiyse rölanti ve çekiş çoğu zaman ilk sürüşte toparlanır. Kanalları da daralmış bir motorda yalnızca valfi temizlemek sınırlı bir iyileşme sağlar. Arıza lambası birkaç gün içinde yeniden yanarsa valfin elektrik tarafı ya da soğutucu ayrıca kontrol edilmelidir.

Blog

Bunları da okumak isteyebilirsiniz

Randevu

Aracınız için randevu alın

Size uyan günü ve saati seçin, talebiniz WhatsApp’tan bize ulaşsın. Aracınızı seçtiğiniz saatte teslim alıp işe başlıyoruz.

Ana hat 0537 546 48 42İkinci hat 0546 582 57 46