Egzoz dumanı rengi, motorun içinde yakıttan başka neyin yandığını dışarıdan görebildiğiniz az sayıdaki işaretten biridir.
Beyaz duman su buharına ya da soğutma sıvısına, mavi duman motor yağına, siyah duman ise tam yanmamış yakıta işaret eder. Ancak renk tek başına kesin bir teşhis sayılmaz. Dumanın ne zaman çıktığı, ne kadar sürdüğü ve nasıl koktuğu birlikte değerlendirildiğinde sebep büyük ölçüde daralır. Atölyeye gelmeden önce yapacağınız birkaç basit gözlem de teşhisi belirgin biçimde kısaltır.
Dumanı gözlemlerken nelere dikkat etmelisiniz?
Dumanın rengini doğru okumak için aşağıdaki sorulara cevap arayın:
- Duman motor soğukken mi çıkıyor, yoksa motor çalışma sıcaklığına geldiği hâlde sürüyor mu? Birkaç dakika görülüp kaybolan duman ile ısınmış motordan gelen duman çok farklı anlamlar taşır.
- Duman rölantide mi, gaza yüklenirken mi, yoksa uzun bir yokuş inişinin ardından ilk gaz verişte mi belirginleşiyor?
- Dumanın kokusu nasıl? Tatlımsı bir koku soğutma sıvısını, keskin ve yanık bir koku motor yağını, çiğ yakıt kokusu ise yanmayan yakıtı düşündürür.
- Yağ ve antifriz seviyesi azalıyor mu? Motor soğukken yağ çubuğundaki ve antifriz haznesindeki seviyeleri not edin ve birkaç gün sonra tekrar bakın. Görünür bir kaçak olmadan eksilen sıvı büyük ihtimalle yanıyordur.
Dumana titreme, güç kaybı ya da ses gibi başka belirtiler de eşlik ediyorsa arıza asistanı olası sebepleri sıralamanıza yardımcı olur.
Beyaz duman ne zaman normal, ne zaman arıza işaretidir?
Soğuk sabahta görülen buhar
Yakıt yandığında su buharı da oluşur. Soğuk ve nemli bir sabahta bu buhar soğuk egzoz hattında yoğuşur ve egzozdan ince, beyaz bir bulut olarak çıkar. Hat ısındıkça buhar azalır ve çoğu araçta 5–10 dakikalık sürüşün sonunda kaybolur. İnce, çabuk dağılan ve kokusuz olan bu buhar bir arıza belirtisi değildir.
Isınmış motordan gelen yoğun beyaz duman
Motor çalışma sıcaklığına geldiği hâlde yoğun ve havada asılı kalan beyaz duman çıkıyorsa silindirlerde soğutma sıvısı yanıyor olabilir. Bu dumanın kokusu tatlımsıdır ve antifriz haznesindeki seviye görünür bir kaçak olmadan düşer. Soğutma sıvısının silindire ulaşmasının başlıca yolları şunlardır:
- Silindir kapak contası yanmıştır. Bu conta, motor bloğu ile üstündeki silindir kapağı arasında yanma odalarını, yağ ve su kanallarını birbirinden ayırır.
- Geçirilen bir hararetten sonra silindir kapağı eğilmiş ya da çatlamıştır.
- Dizel araçlarda EGR soğutucusunun iç duvarı çatlamıştır. Bu soğutucunun işlevini ve arızasını EGR sistemi yazısında açıkladık.
Yağ kapağının altında sütlü kahve renginde bir köpük görmek bu tabloyu destekler. Ancak kışın kısa mesafelerde kullanılan araçlarda kapağın altında az miktarda nem birikmesi contadan bağımsız olarak da görülebilir. Kesin sonuç için soğutma sisteminin basınç testi ve soğutma sıvısında egzoz gazı olup olmadığını gösteren test yapılır.
Dizel araçlarda soğuk çalıştırmada görülen ve çiğ mazot kokan beyazımsı duman ise su değil, yanmadan dışarı atılan yakıttır. Bunun en sık sebepleri zayıflamış kızdırma bujileri ve düzgün püskürtmeyen bir enjektördür. Kızdırma bujisi, soğuk dizel motorda çalıştırmadan önce yanma odasını ısıtan elektrikli ısıtıcıdır.
Mavi duman motorun yağ yaktığını mı gösterir?
Mavimsi ya da mavi-gri duman, yanma odasına motor yağının karıştığını gösterir ve genellikle keskin, yanık bir kokuyla gelir. Yağın silindire nereden girdiği, dumanın hangi anda çıktığına bakılarak tahmin edilebilir:
- Sabah motoru çalıştırdığınız anda kısa süre görünen ya da bir süre motor freniyle indikten sonra ilk gazda beliren duman çoğunlukla supap lastiklerinden gelir. Supap lastikleri, supap gövdesini saran ve yağın yukarıdan yanma odasına süzülmesini önleyen küçük keçelerdir. Bu keçeler yaşlandıkça sertleşir ve motor beklerken sızan yağ ilk yanmada dumana dönüşür.
- Motor ısındıktan sonra kesilmeyen ve gaza yüklendikçe koyulaşan duman, piston segmanlarının aşındığını düşündürür. Segmanlar, pistonun çevresindeki yuvalara oturan ve piston ile silindir arasını sızdırmaz tutan yaylı metal halkalardır. Bu ihtimal, her silindirin ne kadar basınç tutabildiğini ölçen kompresyon testiyle kesinleştirilir.
- Turbolu bir motorda rölantide bekledikten sonra gaz verince artan duman, turbonun mil keçelerinden kaçan yağa işaret edebilir. Turbonun bu aşamada verdiği diğer işaretleri turbo arızası yazımızda anlattık.
Yağ seviyesinin çubuktaki üst işaretin üzerinde olması da yağın yanma odasına taşınmasına ve geçici bir mavi dumana yol açabilir. Hangi sebep olursa olsun, yanan yağ zamanla bujileri kirletir ve katalizöre zarar verir. Yağ yakan bir motorda seviyeyi sık kontrol etmek bu yüzden önemlidir.
Siyah duman hangi arızaları düşündürür?
Siyah duman, yakıtın yanmak için yeterli oksijen bulamadığını ve is olarak dışarı atıldığını gösterir. Bu duruma zengin karışım denir. Egzoz borusunun ucunun kurum bağlaması ve yakıt tüketiminin artması genellikle siyah dumana eşlik eder. En sık sebepler şunlardır:
- Tıkanmış bir hava filtresi silindirlere ulaşan hava miktarını azaltır. Birkaç dakikada değişebilen bir parça olduğu için ilk bakılan yer genellikle burasıdır.
- Damlatan ya da gereğinden fazla yakıt püskürten enjektörler, özellikle dizel motorlarda sürekli is üretir.
- Açıkta kalıp kapanmayan bir EGR valfi, silindire girmesi gereken temiz havanın bir kısmının yerine egzoz gazı gönderir.
- Yeterli basınç üretemeyen bir turbo ya da çatlak bir intercooler hortumu, gaza yüklenirken çıkan kara dumanın sık görülen sebeplerindendir.
- Hava debimetresi ya da benzinli motorlarda oksijen sensörü yanlış ölçüm yaparsa kontrol ünitesi gereğinden fazla yakıt püskürtür. Debimetre motora giren havayı ölçer, oksijen sensörü ise egzozdaki oksijene bakarak karışımın doğru olup olmadığını bildirir.
Eski dizel araçlarda ani ve sert bir hızlanmada kısa bir is bulutu görülebilir. Partikül filtresi olan bir dizelde ise egzoz ucundan görünür siyah duman çıkması olağan değildir ve filtrenin çatladığını ya da yerinde olmadığını gösterebilir. Sensör kaynaklı karışım bozuklukları çoğu zaman motor ince ayar sırasında giderilir.
Gri duman neye işaret eder?
Gri duman, renklerin arasında kaldığı için yorumlanması en zor olanıdır. Dizel araçlarda açık gri duman çoğunlukla tam yanmayan yakıttan kaynaklanır ve kızdırma bujisi ya da enjektör tarafına bakılır. Benzinli araçlarda maviye çalan gri bir duman, yağ yakmanın başlangıcı olabilir. Motorun iç basıncını dengeleyen karter havalandırma valfi tıkandığında yağ buharı emme tarafına itilir ve bu da gri-mavi bir dumana yol açabilir.
Gri dumanda renkten çok eşlik eden işaretler belirleyicidir. Koku, sıvı seviyelerindeki değişim ve dumanın ısınmış motorda sürüp sürmediği, onu yukarıdaki üç gruptan birine yerleştirmenizi sağlar.
Ne zaman servise gelmelisiniz?
Aşağıdaki tablolardan biriyle karşılaştıysanız beklemeden kontrol ettirin:
- Isınmış motordan yoğun beyaz duman geliyor ve antifriz seviyesi düşüyor. Bu tabloyla yola devam etmek motorun hararet yapmasına ve silindir kapağının zarar görmesine yol açabilir.
- Mavi duman sürekli hâle geldi ve yağ seviyesi birkaç yüz kilometrede belirgin biçimde azalıyor.
- Dumana güç kaybı, yanıp sönen motor arıza lambası ya da turbodan gelen metalik bir ses eşlik ediyor.
Soğuk sabahlarda kısa süre görülen ince buhar için bir şey yapmanız gerekmez. Sabahın ilk çalıştırmasında bir an görünüp kaybolan mavi duman ya da sert hızlanmada beliren kısa bir is bulutu için planlı bakımınızı beklemeniz yeterlidir. Dumanın kaynağını ölçümle kesinleştirmek motor arıza tespiti kapsamındadır. Conta, segman ya da supap lastiği gibi iç parçaların onarımı ise motor tamiri tarafında yapılır.
Dumanın rengi arızanın hangi sıvıyla ilgili olduğunu gösterir, ne zaman ve nasıl çıktığı ise şüpheli parçayı daraltır. Soğuk sabah buharını arızayla karıştırmamak, ama ısınmış motordan gelen dumanı ve eksilen yağ ya da antifrizi ciddiye almak gerekir. Gözlemlerinizi not edip kısa bir video çekerek geldiğinizde teşhis çok daha hızlı ilerler.






