Direksiyon titremesi nedenleri arasında zararsız bir balans kaymasından direksiyon hâkimiyetini etkileyen bir rotil boşluğuna kadar birbirinden çok farklı arızalar vardır.
Bu yüzden titremeyi tarif ederken nerede ve ne zaman hissettiğiniz, arızanın yerini en çok daraltan bilgidir. Aşağıdaki bölümleri titremenin başladığı ana göre sıraladık. Aracınızdaki duruma uyan bölümde olası sebebi ve bu sebebin ne kadar acil olduğunu görebilirsiniz.
Titremeyi doğru tarif etmek teşhise nasıl yardımcı olur?
Servise gelmeden önce güvenli bir yolda birkaç gözlem yapmanız teşhisi belirgin biçimde hızlandırır. Dikkat etmeniz gereken sorular şunlardır:
- Titreme hangi hızda başlıyor, hız arttıkça artıyor mu, yoksa belirli bir hızı geçince azalıyor mu?
- Yalnızca frene bastığınızda mı hissediliyor?
- Araç dururken, motor rölantide çalışırken de var mı?
- Titreşimi direksiyonda mı, yoksa koltukta ve tabanda mı hissediyorsunuz? Direksiyona gelen titreşim çoğunlukla ön tekerleklerden, koltuğa gelen titreşim ise arka tekerleklerden kaynaklanır.
- Gaz verdiğinizde artıp gazı bıraktığınızda azalıyor mu?
Bu cevapları arıza asistanında seçerek olası sebepleri gelmeden önce de görebilirsiniz.
Belirli bir hızda başlayan titreme neyi gösterir?
Titreme örneğin 80 km/s civarında başlıyor, 100–110 km/s arasında en yüksek seviyeye çıkıyor ve daha yüksek hızda azalıyorsa ilk şüpheli balanstır. Ağırlığı eşit dağılmamış bir tekerleğin yarattığı titreşim, tekerleğin dönüş hızı ön takımın kendi titreşim aralığıyla çakıştığında en belirgin hâle gelir. Balansın nasıl yapıldığını ve hangi durumlarda tekrarlanması gerektiğini rot ile balansı karşılaştırdığımız yazıda açıkladık.
Balans yaptırdığınız hâlde aynı hızda titreme sürüyorsa jant ya da lastik incelenmelidir. Çukura sert giren bir jantın kenarı hafifçe eğilebilir ve bu eğrilik balansla giderilemez. Lastikte ise yanakta bir şişlik, sırtta dalgalanma ya da içteki tel katmanlarının kaymasıyla oluşan bir deformasyon titremeye yol açar. Yanağında şişlik bulunan bir lastik yüksek hızda patlayabileceği için beklemeden değiştirilmelidir.
Soğuk havada ya da uzun süre park edilmiş bir araçta lastiğin yere bastığı bölge geçici olarak düzleşebilir. Bu durumda ilk birkaç kilometrede hissedilen titreme lastik ısındıkça kaybolur ve bunun için onarım gerekmez.
Frene basınca başlayan titremenin sebebi nedir?
Titreme yalnızca fren yaparken hissediliyor ve özellikle yüksek hızdan yavaşlarken belirginleşiyorsa kaynak büyük ihtimalle ön fren diskleridir. Diskin her turda yana doğru hafifçe salınmasına salgı denir. Salgı milimetrenin yüzde birkaçı kadar küçük olsa bile balata diskin hep aynı bölgesine daha sert dokunur ve disk zamanla yer yer incelir. Kalınlığı eşit olmayan disk dönerken kaliper pistonunu ileri geri iter ve bu hareket pedala nabız gibi, direksiyona titreme olarak geçer.
Salgıya yol açan sebeplerin çoğu günlük hayatta yapılan küçük hatalardır:
- Bijonların darbeli tabancayla gelişigüzel sıkılması diski göbeğe eşit olmayan kuvvetle bastırır. Bijonlar tork anahtarıyla, üreticinin verdiği değerde ve çapraz sırayla sıkılmalıdır.
- Tekerlek göbeği ile disk arasında kalan pas ya da kir, diskin göbeğe tam dik oturmasını engeller.
- Otoyol çıkışında sert fren yaptıktan sonra frene basılı hâlde beklemek, çok ısınmış balatanın malzemesini diskin tek bir bölgesine yapıştırır.
Karar, diskin kalınlığı ve salgısı ölçülerek verilir. Sınırı aşan diskler balatalarla birlikte yenilenir ve montajda göbek yüzeyi temizlenir. Bu ölçümleri fren tamiri sırasında yapıyoruz.
Rölantide hissedilen titreme nereden gelir?
Trafik ışığında beklerken direksiyon titriyorsa tekerleklerin bunda bir payı yoktur, çünkü tekerlekler dönmemektedir. Bu durumda titreşim motordan gelir. Motor gövdeye takozlarla bağlanır. Takoz, motorun titreşimini emerek kabine geçmesini önleyen, lastikten ya da içi sıvı dolu bir yastıktan oluşan bağlantı parçasıdır.
Takoz yorulduğunda ya da yırtıldığında titreşim doğrudan gövdeye ve direksiyona ulaşır. Vites kolunu sürüş konumuna aldığınızda ya da klima kompresörü devreye girdiğinde titreşimin belirginleşmesi takozu düşündürür. Yıpranmış takozların değişimini motor tamiri kapsamında yapıyoruz. Titremeyle birlikte motor düzensiz çalışıyor ve arıza lambası yanıyorsa sorun büyük ihtimalle ateşleme ya da yakıt tarafındadır. Bu durumu motor teklemesinin sebeplerini anlattığımız yazıda ele aldık.
Sürekli ya da gaz verince artan titremenin kaynağı nerededir?
Titreme belirli bir hıza bağlı değilse, bozuk zeminde artıyor ve çoğu zaman bir tıkırtıyla birlikte geliyorsa ön takımdaki boşluklar akla gelir. Ön takım, direksiyonu tekerleklere bağlayan ve tekerlekleri gövdede tutan parçaların ortak adıdır. Titremeye en sık yol açan parçalar şunlardır:
- Rotil, tekerleği taşıyan porya ile salıncak arasındaki küresel mafsaldır. Porya, tekerlek göbeğinin ve rulmanın bağlandığı döküm parçadır. Aşınan rotil tekerleğin gereğinden fazla oynamasına izin verir ve bu oynama yüksek hızda direksiyona yansır.
- Rot başı, direksiyon kutusundan gelen rot milinin ucunu tekerleğe bağlayan mafsaldır. Boşluk yaptığında tekerlek düz giderken kendi kendine sağa sola kıpırdar ve direksiyonda hafif bir sallantı hissedilir.
- Salıncak burçları, salıncağı gövdeye bağlayan lastik yataklardır. Burç yırtıldığında salıncak frende ve kalkışta öne arkaya kayar, bu da titremeyi özellikle frende artırır.
- Tekerlek rulmanı, tekerleğin göbek üzerinde dönmesini sağlayan bilyeli yataktır. Aşınan rulman hıza bağlı olarak yükselen bir uğultu çıkarır ve ilerledikçe tekerlekte boşluk yapar.
Titreme gaz verip hızlanırken artıyor, gazı bıraktığınızda belirgin biçimde azalıyorsa kaynak çoğu zaman bu parçalar değil, akstır. Aks, önden çekişli araçlarda motorun gücünü şanzımandan ön tekerleklere taşıyan mildir. Uçlarındaki mafsallar, tekerlek yukarı aşağı hareket ederken ve direksiyon çevrilmişken de gücün aktarılmasını sağlar. Şanzıman tarafındaki mafsal aşındığında ya da uzun aksı gövdeye tutturan orta yatak yorulduğunda titreşim yük altında ortaya çıkar.
Bu parçalardaki boşluk konforun yanında aracın şeritte düz gitmesini de etkiler. Kontrol, araç liftteyken tekerlekleri farklı yönlerden zorlayarak yapılır ve boşluk yapan parça direksiyon ve süspansiyon tamiri kapsamında değiştirilir.
Ne zaman servise gelmelisiniz?
Aşağıdaki durumlarda aracı yüksek hızda kullanmayı bırakın ve beklemeden kontrol ettirin:
- Titreme sert bir çukur geçişinden hemen sonra başladı ve lastiğin yanağında şişlik görüyorsunuz.
- Titremeyle birlikte önden tıkırtı geliyor ya da direksiyonda boşluk hissediyorsunuz.
- Frendeki titreme şiddetlendi ve direksiyon frenlerken bir tarafa kaçıyor.
- Titreme her gün biraz daha artıyor ve düşük hızlarda da hissedilmeye başladı.
Yalnızca belirli bir hız aralığında hissedilen ve başka belirtiyle gelmeyen hafif bir titremede ilk adım balanstır. Balans işini atölyemizde yapmadığımız için bunu bir lastikçide yaptırmanız gerekir. Balanstan sonra titreme sürerse ön takımı ve diskleri birlikte kontrol ederiz. Rölantide hissedilen hafif bir titreşim ise acil değildir, bir sonraki bakıma geldiğinizde takozlara da bakmamızı isteyebilirsiniz.
Direksiyondaki titremenin sebebini çoğu zaman titremenin başladığı an gösterir. Belirli hızda gelen titreme balansı ve lastiği, frende gelen titreme diskleri, rölantideki titreme motor takozlarını, tıkırtıyla gelen titreme ise ön takımı düşündürür. Hangisi olduğundan emin değilseniz gözlemlerinizi not edip aracı getirin, çünkü doğru tarif gereksiz parça değişiminin önüne geçer.





