Motor

Motor tekliyorsa sorun buji mi, bobin mi, enjektör mü?

Buji, bobin ve enjektör aynı teklemeyi yaratır ve yalnızca hisse bakarak aralarında seçim yapmak zordur. Arızayı tek bir parçaya kadar daraltan kayıtları ve basit testleri anlatıyoruz.

· 6 dk okuma

Motor tekliyor ve araç rölantide sarsılıyorsa, silindirlerden birinde yakıt düzgün yanmıyor demektir ve bunun en sık üç kaynağı buji, ateşleme bobini ve enjektördür.

Bu üç parça birbirine çok benzeyen belirtiler verdiği için hangisinin arızalı olduğunu sürüş hissinden anlamak zordur. Üçünü birden değiştirmek ise hem gereksiz bir masraftır hem de asıl sebep başka bir yerdeyse sorunu çözmez. Teşhis cihazındaki silindir kayıtları, basit bir yer değiştirme testi ve birkaç ölçümle arızayı çoğu zaman tek bir parçaya kadar daraltmak mümkündür.

Motor teklemesi nedir ve nasıl hissedilir?

Dört zamanlı bir motorda her silindir sırayla hava alır, bu havayı sıkıştırır, yakıtı yakar ve yanmış gazı dışarı atar. Tekleme, bu döngünün silindirlerden birinde ya da birkaçında eksik kalmasıdır. Yanmanın olmadığı silindir krank miline güç vermez ve motorun dönüşü düzensizleşir. Sürücü bunu farklı biçimlerde hisseder:

  • Rölantide motor düzenli bir ses yerine kesik kesik çalışır ve direksiyonda ya da koltukta titreşim hissedilir.
  • Hızlanırken, en çok da yokuş çıkarken ve bagaj doluyken araç silkelenir ve istenen gücü vermez.
  • Egzozdan düzensiz bir pat pat sesi gelir ve bazen çiğ yakıt kokusu duyulur.
  • Sorun yağmurlu havada ya da soğuk çalıştırmada belirginleşir ve motor ısınınca azalabilir.

Arıza lambası yanıp sönüyorsa

Tekleme şiddetlendiğinde motor arıza lambası sabit yanmak yerine yanıp söner. Yanmadan egzoza geçen yakıt katalizörde tutuşur ve parçayı kısa sürede hasar görecek sıcaklığa çıkarabilir. Katalizör, egzoz hattında zararlı gazları kimyasal tepkimeyle arındıran ve içi petek yapılı olan parçadır. Bu durumda gazı azaltıp ilk güvenli yerde durun. Lambanın öteki davranışlarını ve yolda atılacak adımları motor arıza lambası yazısında ayrıntılı anlattık.

Teşhis cihazı teklemenin hangi silindirde olduğunu nasıl gösterir?

Motor kontrol ünitesi, yani enjeksiyonu ve ateşlemeyi yöneten bilgisayar, krank milinin dönüş hızını çok kısa aralıklarla izler. Bir silindir ateşlemediğinde krank o an için hafifçe yavaşlar. Ünite bu yavaşlamanın hangi silindire denk geldiğini hesaplar ve bir tekleme kaydı oluşturur.

Kayıtlar P030 ile başlayan kodlarla gösterilir. P0300 teklemenin rastgele silindirlerde görüldüğünü anlatır. Son rakamı sıfırdan farklı olan kodlarda bu rakam silindirin numarasıdır, örneğin P0303 üçüncü silindiri işaret eder. Kod tek başına yeterli değildir. Canlı veri, ünitenin motor çalışırken okuduğu değerlerin anlık olarak ekrana aktarılmasıdır ve birçok araçta her silindir için ayrı bir tekleme sayacı içerir. Sayaçları rölantide ve yük altında izlemek teklemenin hangi koşulda arttığını gösterir. Tek silindirde yük altında artan tekleme ateşlemeyi, bütün silindirlere yayılan tekleme ise hava ya da yakıt tarafını düşündürür.

Sorun buji mi bobin mi, nasıl ayırt edilir?

Aşınmış ya da kirlenmiş buji

Buji, bobinden gelen yüksek voltajı iki elektrot arasında kıvılcıma çeviren ve silindirdeki karışımı tutuşturan parçadır. Elektrotlar her kıvılcımda çok az aşınır ve aradaki mesafe büyüdükçe kıvılcım için daha yüksek voltaj gerekir. Sonunda bobin bu voltajı üretemez ve özellikle yük altında kıvılcım kaçar. Değişim aralığı buji tipine bağlıdır. Nikel uçlu bujiler çoğunlukla 30.000–60.000 km, iridyum ve platin uçlu bujiler 60.000–120.000 km civarında değiştirilir, ancak aracınız için kitapçıktaki değer geçerlidir. Söküldüğünde üzerinde yağ, kalın kurum ya da çatlak porselen görülen bir buji, motorda başka bir sorun olduğunu da gösterir.

Arızalı bobin ve yer değiştirme testi

Ateşleme bobini, aküden gelen 12 voltu bujinin ihtiyaç duyduğu on binlerce volta yükselten küçük bir transformatördür. Günümüz motorlarının çoğunda her bujinin üstünde ona ait ayrı bir bobin bulunur. Bobinin sargısı ısıyla yıprandığında ya da gövdesi çatladığında voltaj bujiye ulaşmadan motor gövdesine kaçar. Bu arıza sıcak motorda ve nemli havada daha sık ortaya çıkar.

İkisini ayırmanın pratik yolu yer değiştirme testidir. Tekleyen silindirin bobini komşu silindirinkiyle değiştirilir, kayıtlar silinir ve motor aynı koşulda yeniden çalıştırılır. Tekleme bobinle birlikte yeni silindire taşındıysa arıza bobindedir. Tekleme yerinde kaldıysa aynı test bujilerle tekrarlanır. Bujiler yer değiştirdiğinde de tekleme aynı silindirde kalıyorsa şüphe enjektöre ya da o silindirin kompresyonuna yönelir. Buji ve bobin değişimini motor ince ayar işinin bir parçası olarak yapıyoruz.

Enjektör tıkandığında ya da kaçırdığında ne olur?

Enjektör, ünitenin verdiği komutla silindire ya da emme kanalına ölçülü miktarda yakıtı ince bir sis hâlinde püskürten elektrikli bir valftir. Tıkanan bir enjektör, yakıttaki birikintiler ve uzun süre bekleyen yakıtın bıraktığı tortu yüzünden gerekenden az yakıt verir ve püskürtme düzeni bozulur. O silindirde karışım fakirleşir ve tekleme en çok hızlanırken hissedilir.

Kaçıran enjektör ise kapalı olması gereken anda yakıt damlatır. Sıcak motor kapatılıp kısa süre sonra yeniden çalıştırıldığında zorlanması, egzozdan siyah duman ve yakıt kokusu bu arızanın tipik belirtileridir. Silindire damlayan yakıt zamanla motor yağına karışıp yağı inceltir, bu yüzden kaçıran bir enjektörü ertelemek motorun yağlanmasını da etkiler. Enjektörleri direnç ölçümü, püskürtme ve sızdırmazlık testleriyle deneriz. Temizlikle düzelmeyen bir enjektör değiştirilir.

Buji, bobin ve enjektör sağlamsa teklemeye başka ne yol açar?

Üç parça testi geçtiği hâlde tekleme sürüyorsa aşağıdaki sebepler incelenir:

  • Emme manifoldu, havayı silindirlere dağıtan kanallardan oluşur. Manifold contasındaki ya da sertleşmiş bir vakum hortumundaki çatlak, sensörlerin ölçmediği havanın motora girmesine yol açar ve karışımı fakirleştirir.
  • Kompresyon kaybı, silindirin havayı yeterince sıkıştıramamasıdır. Tam kapanmayan bir supap, aşınmış segmanlar ya da silindir kapak contasındaki bir kaçak bu duruma yol açar. Segmanlar, pistonun çevresinde silindir duvarıyla sızdırmazlık sağlayan halkalardır.
  • Gücü düşmüş bir yakıt pompası veya tıkanmış bir yakıt filtresi yakıt basıncını düşürür. Bu durumda tekleme tek silindirde değil, yük altında bütün motorda hissedilir.
  • Bobin soketlerinde, kablo demetlerinde ve şase bağlantılarında oluşan oksit ateşleme sinyalini kesik kesik iletebilir. Bu tür arızaları oto elektrik tarafında ölçerek buluyoruz.
  • Uzamış bir triger zinciri ya da diş atlamış bir kayış, supapların yanlış zamanda açılmasına ve teklemeye yol açabilir. Kayışın ve zincirin bakım zamanını triger kayışı yazısında ele aldık.

Dizel motorda tekleme neden farklı ele alınır?

Dizel motorlarda buji ve ateşleme bobini yoktur. Hava silindirde yüksek oranda sıkıştırılınca çok ısınır ve içine püskürtülen yakıt bu sıcaklıkla kendiliğinden alev alır. Dizel bir motorda teklemenin başlıca kaynakları bu nedenle enjektörler, yakıt sistemi ve kompresyondur. Enjektörlerde en sık görülen sorun, püskürtme ucunun aşınması ve enjektörün gerekenden fazla yakıtı depoya geri göndermesidir. Geri dönüş testi her enjektörün geri gönderdiği yakıtı ölçer ve hangisinin diğerlerinden saptığını gösterir.

Kızdırma bujileri, yanma odasını marştan önce ısıtarak dizelin soğukta çalışmasını kolaylaştıran elektrikli çubuklardır. Bunlardan biri yandığında motor soğuk sabahlarda ilk birkaç dakika tekler, beyaz duman atar ve ısındıkça düzelir. Tıkanmış bir yakıt filtresi ya da yakıta karışmış su ise bütün silindirleri etkileyen bir güç kaybına yol açar.

Ne zaman servise gelmelisiniz?

Teklemenin aciliyetini arıza lambasının davranışı ve teklemenin şiddeti belirler. Şu durumlarda aracı kullanmayı sürdürmeyin, kısa yoldan getirin ya da taşıtın:

  • Motor arıza lambası yanıp sönüyor.
  • Tekleme rölantide bile belirgin ve araç yokuşta ya da sollamada gücünü kaybediyor.
  • Egzozdan yoğun ve koyu bir duman geliyor veya kabinde çiğ yakıt kokusu hissediliyor.

Tekleme yalnızca yağmurlu havada ya da soğuk çalıştırmanın ilk saniyelerinde oluyorsa ve lamba yanıp sönmüyorsa aracı durdurmanız gerekmez. Arıza kayıtlarını önümüzdeki birkaç gün içinde okutmanız yeterli olur. Bujilerin değişim kilometresi yaklaştıysa ve motor rölantide hafifçe titriyorsa bunu bir sonraki bakımda söyleyip bujileri o gün değiştirtebilirsiniz.

Atölyede tekleme teşhisi hangi adımlarla yapılır?

  1. Arıza kayıtlarını ve teklemenin kaydedildiği andaki devir, hız ve sıcaklık bilgisini tutan donmuş kare verisini okuyoruz.
  2. Tekleme sayaçlarını rölantide, yük altında ve gerekirse kısa bir yol testinde izliyoruz.
  3. Bujileri söküp elektrot aralığına, rengine ve porselen gövdeye bakıyor, bobin ve buji için yer değiştirme testini yapıyoruz.
  4. Şüphe sürerse enjektörleri, yakıt basıncını ve kompresyonu ölçüyoruz.

Bu adımlar motor arıza tespiti kapsamındadır. Değiştirilmesi gereken parçayı ve bu kararı hangi ölçüme dayanarak verdiğimizi size gösteriyoruz.

Tekleme, silindirlerden birinde yanmanın eksik kaldığını gösterir ve sebebi çoğunlukla buji, bobin ya da enjektördür. Silindir kodları ve yer değiştirme testi bu üçü arasındaki seçimi büyük ölçüde netleştirir. Lamba yanıp sönüyorsa aracı durdurun, tekleme hafif ve ara sıraysa birkaç gün içinde kayıtları okutun.

Sık sorulan sorular

Bujilerin hepsi birlikte mi değiştirilmeli?

Evet, bujiler aynı sürede aynı koşullarda çalıştığı için hepsi birlikte değiştirilir. Tek bir yeni buji diğerlerinden farklı bir kıvılcım üretir ve motorun dengesini bozabilir. Bobinlerde ise durum farklıdır ve yalnızca arızalı olanı değiştirmek genellikle yeterlidir.

Yakıt katkısı tıkanmış enjektörü açar mı?

Hafif birikintilerde yakıta eklenen temizleyiciler bir miktar fayda sağlayabilir, ancak ciddi biçimde tıkanmış ya da kaçıran bir enjektörü düzeltmez. Katkıyı denemeden önce teklemenin gerçekten enjektörden kaynaklandığını ölçümle doğrulamak gerekir. Aksi hâlde bobin ya da buji kaynaklı bir sorun zaman kaybıyla büyür.

LPG takılı araçlarda tekleme neden daha sık görülür?

LPG, benzine göre tutuşmak için daha yüksek ateşleme voltajı ister ve bu yüzden buji ile bobini daha çok zorlar. Bu araçlarda bujilerin daha sık değişmesi ve ateşleme parçalarının bakımda kontrol edilmesi gerekir. Tekleme yalnızca LPG ile oluyorsa gaz enjektörleri ve LPG sisteminin filtreleri de incelenir.

Blog

Bunları da okumak isteyebilirsiniz

Randevu

Aracınız için randevu alın

Size uyan günü ve saati seçin, talebiniz WhatsApp’tan bize ulaşsın. Aracınızı seçtiğiniz saatte teslim alıp işe başlıyoruz.

Ana hat 0537 546 48 42İkinci hat 0546 582 57 46