Motor arıza lambası yandığında ilk bakmanız gereken şey, lambanın sabit mi yandığı yoksa yanıp mı söndüğüdür.
Bu sarı ya da turuncu motor simgesi, motor yönetim sisteminin bir ölçümü normal aralığın dışında bulduğunu ve bunu hafızasına bir arıza kodu olarak kaydettiğini gösterir. Sebep, tam kapanmamış bir yakıt kapağı kadar basit olabilir. Katalizöre kısa sürede zarar verebilecek bir motor teklemesi de aynı lambayı yakar. Bu yazıda lambanın iki farklı davranışının ne anlama geldiğini, yolda neler yapmanız gerektiğini ve arıza kodunun neden tek başına bir teşhis sayılmadığını anlatıyoruz.
Motor arıza lambası yandı, sabit mi yanıyor yoksa yanıp mı sönüyor?
Kontağı açtığınızda motor lambası birkaç saniye yanar ve motor çalışınca söner. Bu kısa yanma, lambanın ve devresinin sağlam olduğunu gösteren bir ön testtir. Lamba motor çalışırken de yanık kalıyorsa nasıl yandığına dikkat edin.
Lamba sabit yanıyorsa
Sabit yanan lamba, sistemin bir arıza kaydettiğini ama çoğu durumda anlık bir tehlike olmadığını gösterir. Araç normal çekiyor, rölantide düzgün çalışıyor ve panelde başka bir uyarı yoksa yolculuğunuzu tamamlayabilirsiniz. Ancak arıza kaydının önümüzdeki günlerde okunması gerekir.
Lamba yanıp sönüyorsa
Yanıp sönen lamba genellikle ciddi bir tekleme olduğunu gösterir. Tekleme, bir ya da daha fazla silindirde yakıtın düzgün yanmaması demektir. Yanmayan yakıt egzoz hattına geçer ve katalizörün içinde yanarak onu aşırı ısıtır. Katalizör, egzoz gazındaki zararlı bileşenleri daha az zararlı gazlara dönüştüren parçadır ve bu ısıya uzun süre dayanamaz. Bu yüzden lamba yanıp sönüyorsa aracı ilk güvenli yerde durdurmanız gerekir.
Lamba yanıp sönerken güvenli biçimde nasıl durulur?
- Gaz pedalını yavaşça bırakın. Yüksek devirden ve ani hızlanmalardan kaçının, çünkü motor yük altındayken tekleme artar.
- Sinyal verip sağ şeride geçin. Otoyoldaysanız ilk çıkışa ya da bir dinlenme tesisine yönelin ve emniyet şeridinde durmayı yalnızca başka seçenek kalmadığında düşünün.
- Durduğunuzda dörtlü flaşörleri yakın, el frenini çekin ve motoru kapatın.
- Motor biraz soğuduktan sonra yağ seviyesini kontrol edin ve aracın altında belirgin bir sızıntı olup olmadığına bakın.
Otoyolda emniyet şeridinde durmak zorunda kalırsanız kendinizi ve yolcuları nasıl koruyacağınızı uzun yol öncesi kontrol yazısında adım adım anlattık. Lamba yanıp sönmeye devam ediyorsa ve servise uzak bir mesafedeyseniz aracı sürmek yerine taşıtmanız daha doğru olur. Mesafe kısaysa düşük devirde ve dik yokuşlardan kaçınarak gelebilirsiniz. Karar veremediğiniz durumlarda acil yardım sayfamıza bakın. Atölyenin açık olduğu saatlerde arayıp lambanın nasıl yandığını anlatırsanız aracı sürüp süremeyeceğinizi birlikte değerlendiririz.
Lamba sabit yanıyorsa önce yakıt kapağını kontrol edin
Benzinli araçlarda depodaki yakıt buharı atmosfere karışmasın diye kapalı bir devrede tutulur ve sistem bu devrede kaçak olup olmadığını düzenli olarak test eder. Yakıt kapağı tam kapanmamışsa ya da contası çatlamışsa sistem bunu bir buhar kaçağı olarak algılar ve lambayı yakabilir. Uyarı, depoyu doldurduktan sonraki ilk sürüşlerde ortaya çıktıysa kapaktan şüphelenmek için güçlü bir sebep vardır.
- Kapağı açın ve tık sesini duyana kadar yeniden kapatın.
- Kapağın contasında çatlak, ezik ya da sertleşme olup olmadığına bakın.
- Lambanın hemen sönmesini beklemeyin. Sistem kaçak testini birkaç sürüş boyunca tekrarlar ve sorun kapaktaysa lamba bu sürenin sonunda kendiliğinden söner.
- Birkaç gün geçtiği hâlde lamba hâlâ yanıyorsa sebep büyük ihtimalle kapak değildir ve arıza kaydının okunması gerekir.
OBD arıza kodu neyi söyler, neyi söylemez?
Bugün yollardaki binek araçların çoğunda OBD adı verilen standart bir teşhis soketi bulunur. Bu soket genellikle sürücü tarafında, direksiyonun altındaki panelin alt kısmındadır. Buraya takılan bir okuyucu, motor kontrol ünitesinin kaydettiği arıza kodlarını gösterir. Motor kontrol ünitesi, halk arasında motor beyni denen ve motoru sensörlerden gelen bilgilere göre yöneten bilgisayardır.
Arıza kodları bir harf ve dört rakamdan oluşur. P harfi motor ve şanzımanla, B harfi gövde donanımıyla, C harfi şasiyle, U harfi ise modüller arasındaki iletişimle ilgili kayıtları gösterir. Örneğin P0301 kodu, birinci silindirde tekleme algılandığı anlamına gelir.
Kodun söylediği şey, sistemin hangi ölçümü normal aralığın dışında bulduğudur. Hangi parçanın bozulduğunu ise doğrudan söylemez. Aynı kodun arkasından birbirinden çok farklı sebepler çıkabilir ve en sık karşılaştığımız örnekler şunlardır:
- P0420 kodu katalizör veriminin düşük olduğunu gösterir. Katalizör gerçekten yorulmuş olabilir, ancak aynı kod bozulmuş bir oksijen sensöründen ya da egzoz hattındaki bir kaçaktan da kaynaklanabilir. Oksijen sensörü, egzoz gazındaki oksijen miktarını ölçüp motor kontrol ünitesine bildiren parçadır.
- P0171 kodu, motora giren havaya göre yakıtın az kaldığını, yani karışımın fakir olduğunu gösterir. Sebep bir vakum kaçağı, kirlenmiş bir hava akış sensörü, zayıflamış bir yakıt pompası ya da tıkanmaya başlamış bir enjektör olabilir.
- P0301 kodunda şüpheliler buji, ateşleme bobini, enjektör ya da o silindirin kompresyonudur. Bobini komşu silindirinkiyle yer değiştirip arızanın da yer değiştirip değiştirmediğine bakmak, basit ama çok işe yarayan bir testtir.
- P0300 kodu tek bir silindirde değil, rastgele silindirlerde tekleme olduğunu gösterir. Bu durumda bütün silindirleri etkileyen ortak bir sebep aranır ve yakıt basıncı ile vakum kaçağı ilk kontrol edilenler arasındadır.
Arıza kodunu silmek sorunu çözer mi?
Okuyucuların çoğunda kodu silme seçeneği vardır ve kod silindiğinde lamba söner. Bu, arızanın giderildiği anlamına gelmez. Silme işlemi yalnızca kaydı ortadan kaldırır ve beraberinde bazı sonuçlar getirir:
- Donmuş kare kaydı silinir ve arızanın hangi koşulda ortaya çıktığı bilgisi kaybolur.
- Emisyon sistemini sınayan hazırlık testleri sıfırlanır. Bu testlerin yeniden tamamlanması için aracın farklı koşullarda birkaç kez kullanılması gerekir.
- Arızanın sebebi yerinde durduğu için lamba bir süre sonra yeniden yanar. Bu arada tekleme sürüyorsa katalizör zarar görmeye devam eder.
- Muayeneden hemen önce kod silmek bir şeyi gizlemez, çünkü sorun egzoz emisyonunu etkiliyorsa ölçümde yine ortaya çıkar. Muayeneye hazırlanıyorsanız istasyona gitmeden önceki kontrol listesi daha çok işinize yarar.
Şehir içinde kullanılan araçlarda lambayı en sık ne yakar?
Kısa mesafeli ve dur-kalk kullanım, aşağıdaki arızaların çoğunda ortak bir etkendir:
- Yıpranmış bujiler ve zayıflamış ateşleme bobinleri özellikle yük altında teklemeye yol açar. Bu parçaların kontrolü ve değişimi motor ince ayar kapsamındadır.
- Oksijen sensörü ve hava akış sensörü arızaları sık görülür. Oksitlenmiş soketler ve ezilmiş kablolar da aynı kodları yazdırabilir ve bu tarafı oto elektrik işi olarak ele alırız.
- Vakum hortumları yıllar içinde sertleşip çatlar. Hortumdaki bir çatlaktan giren ve sensörün ölçmediği hava, yakıt ile havanın karışım oranını bozar.
- Dizel araçlarda partikül filtresi (DPF) ve EGR valfi öne çıkar. DPF, egzozdaki is parçacıklarını tutan filtredir. EGR valfi ise egzoz gazının küçük bir kısmını silindirlere geri vererek azot oksit oluşumunu azaltan parçadır. Sürekli kısa yol yapan bir dizelde DPF kendini temizleyemez, tıkanır ve motorun gücü düşer.
Motor lambası yandığında ne zaman servise gelmelisiniz?
Aşağıdaki durumlarda aracı kullanmayı bırakıp servise taşıtmanız ya da en kısa yoldan getirmeniz gerekir:
- Lamba yanıp sönüyor ya da motor belirgin biçimde tekliyor.
- Lambayla birlikte kırmızı yağ basıncı ya da hararet uyarısı yanıyor.
- Motor güç kaybediyor, egzozdan yoğun duman çıkıyor ya da kabine yanık kokusu geliyor.
Lamba sabit yanıyor ve aracın çekişinde, rölantisinde ya da yakıt tüketiminde bir değişiklik yoksa bu hafta içinde uygun bir gün kaydı okutmanız yeterlidir. Yakıt kapağını kontrol ettiyseniz ve lamba bir hafta içinde sönmediyse arıza kaydını okutmayı bir sonraki periyodik bakıma bırakmayın. Uzun süre yanık kalan bir lamba, arada ortaya çıkabilecek yeni bir arızayı fark etmenizi de zorlaştırır, çünkü lamba zaten yandığı için ikinci bir uyarı görmezsiniz.
Atölyede arıza tespiti hangi adımlarla yapılır?
- Teşhis cihazını bağlayıp kayıtlı ve bekleyen arıza kodlarını, donmuş kare kaydıyla birlikte okuruz.
- Motor çalışırken her sensörün o anda gönderdiği değerleri izleriz. Gerekirse arızanın ortaya çıktığı koşulda kısa bir yol testi yaparız.
- Şüpheli parçayı ölçerek doğrularız. Buji ve bobin kontrolü, vakum testi ya da yakıt basıncı ölçümü bu aşamada yapılan işlere örnektir.
- Bulduğumuz sebebi ve onarım seçeneklerini size anlatır, değişen parçayı size gösteririz.
- Onarımdan sonra kodları siler ve yol testinde lambanın yeniden yanmadığını kontrol ederiz.
Arıza kodlarını okuyup ilk değerlendirmeyi yapmak genellikle 15–30 dakika sürer. Arızanın kaynağını kesinleştirmek ise araca ve sorunun türüne göre değişir, bu yüzden kesin süreyi tespitten sonra söyleriz.
Motor arıza lambasında belirleyici olan, lambanın davranışı ve ona eşlik eden belirtilerdir. Yanıp sönen lamba ya da lambayla birlikte gelen kırmızı uyarılar aracı durdurmanızı gerektirir. Sabit yanan lambada ise birkaç gün içinde kaydı okutmak yeterlidir. Hangi durumda olursanız olun, kodu silip beklemek yerine sebebini buldurmak katalizör gibi pahalı parçaları korur.






