Elektrik

Start-stop sistemli araçta akü neden farklı olmalı?

Start-stop sistemli araçta akü sık marşa ve yarı dolu çalışmaya dayanmak zorundadır. Doğru akü tipini, akü sensörünün görevini ve değişimden sonra aküyü araca tanıtmayı ele alıyoruz.

· 5 dk okuma

Start-stop akü, motorun trafikte sık sık durup yeniden çalıştığı araçlar için geliştirilmiş ve kısa aralıklarla boşalıp dolmaya dayanacak şekilde üretilmiş bir akü tipidir.

Böyle bir araçta akü yalnızca sabahları motoru çalıştırmakla kalmaz. Gün içinde marş motorunu tekrar tekrar çevirir ve motorun durduğu her an aracın bütün elektrik ihtiyacını tek başına karşılar. Bu yüzden akünün tipini seçmek, yeni aküyü araca tanıtmak ve sistemin neden devreye girmediğini anlamak sıradan bir akü değişiminden fazlasını gerektirir.

Start-stop sistemi aküye nasıl bir yük bindirir?

Start-stop sistemi, araç trafikte durduğunda motoru kendiliğinden kapatır. Fren pedalını bıraktığınızda ya da debriyaja bastığınızda motoru yeniden çalıştırır. Arnavutköy'den şehir merkezine uzanan sabah trafiğinde motor her kırmızı ışıkta ve her sıkışmada bu döngüyü tekrarlar. Her yeniden çalıştırma aküden birkaç saniyeliğine yüksek bir akım çeker.

Asıl yük ise motorun durduğu sürede ortaya çıkar. Alternatör, motorun döndürdüğü ve aracın elektriğini üretip aküyü şarj eden parçadır ve motor kapalıyken çalışmaz. Bu sırada klima fanı, farlar, silecekler, multimedya sistemi ve elektronik kontrol üniteleri bütün enerjiyi aküden çeker. Akü her duruşta bir miktar boşalır ve sonraki kısa sürüşte yeniden dolmaya çalışır.

Birçok start-stop sistemli araçta alternatör de akıllı biçimde yönetilir. Araç hızlanırken şarj azaltılır, yavaşlarken ve fren yaparken artırılır. Bu düzenin işleyebilmesi için akü bilerek tam dolu tutulmaz ve belli bir doluluk aralığında çalıştırılır. Klasik aküler bu yarı dolu çalışmaya göre üretilmediği için plakalarında sülfatlaşma hızla ilerler. Sülfatlaşma, plakaların yüzeyinde akünün şarj almasını zorlaştıran sert kristallerin birikmesidir.

EFB ve AGM akü arasındaki fark nedir?

Start-stop sistemli araçlarda iki akü teknolojisi kullanılır. EFB akü, sıvı elektrolitli klasik akünün geliştirilmiş hâlidir. Elektrolit, akünün içindeki sülfürik asit ve su karışımıdır. EFB akünün plakaları daha dayanıklı malzemelerle güçlendirilmiştir ve sık boşalıp dolmaya klasik aküden çok daha uzun süre dayanır. Genellikle elektrik yükü orta düzeyde olan ve yalnızca start-stop sistemi bulunan araçlarda fabrikadan takılı gelir.

AGM akünün içinde serbest sıvı bulunmaz. Elektrolit, plakaların arasına yerleştirilmiş cam elyaf keçelerin içinde tutulur. Bu yapı iç direnci düşürür ve akünün kısa sürede yüksek akım almasını ve vermesini kolaylaştırır. AGM akü derin boşalmaya ve yarı dolu çalışmaya EFB aküden daha iyi dayanır. Yavaşlarken açığa çıkan enerjiyi elektriğe çeviren, donanımı zengin ve elektrik tüketimi yüksek araçlarda tercih edilir. Sızdırmaz olduğu için bazı araçlarda bagaj tabanına ya da koltuk altına yerleştirilir.

Değişimde temel kural, araçtan çıkan akünün teknolojisinden aşağı inmemektir. Fabrikadan EFB ile gelen bir araçta AGM'ye geçmek mümkündür. Fabrikadan AGM ile gelen bir araçta EFB'ye ya da klasik aküye dönmek ise akünün ömrünü kısaltır ve akü yönetimini yanlış yönlendirir.

Akü sensörü ne ölçer, akü yönetimi neye karar verir?

Start-stop sistemli araçların çoğunda akünün eksi kutbuna bağlı küçük bir elektronik parça bulunur. IBS olarak da bilinen bu akü sensörü, aküye giren ve aküden çıkan akımı, akünün voltajını ve sıcaklığını sürekli ölçer. Bu ölçümlerden akünün ne kadar dolu olduğunu ve ne kadar yıprandığını hesaplar. Akü yönetim sistemi bu bilgiye dayanarak üç önemli karar verir:

  • Akünün doluluğu yeterliyse motoru trafikte durdurur, yetersizse start-stop sistemini geçici olarak devre dışı bırakır.
  • Alternatörün şarj voltajını akünün tipine, sıcaklığına ve doluluğuna göre ayarlar.
  • Akü zayıfladığında ısıtmalı koltuklar ve arka cam ısıtıcısı gibi konfor donanımlarını kısarak ya da kapatarak enerji tasarrufu yapar.

Sensörün kablosu ve soketi hassastır. Kutup başını sökerken sensörü kaldıraç gibi kullanmak ya da kablosunu çekmek onu bozabilir. Arızalı bir sensör, akü sağlam olduğu hâlde start-stop sisteminin hiç çalışmamasına yol açar.

Akü değiştikten sonra neden tanıtma ya da kodlama gerekir?

Akü yönetim sistemi, araçtaki akünün yaşlanmasını zaman içinde izler. Eski akü yıprandıkça sistem şarj voltajını ve start-stop kararlarını buna göre değiştirir. Yeni akü takıldığında bu bilgiler sıfırlanmazsa sistem yeni aküyü hâlâ yıpranmış bir aküymüş gibi şarj eder. Bu durum aküyü gereğinden yüksek voltajla doldurup ısıtabilir ya da onu sürekli eksik bırakabilir.

Tanıtma işlemi, araca teşhis cihazıyla yeni bir akü takıldığının bildirilmesidir. Kodlama ise akünün tipi ya da kapasitesi değiştiğinde bu bilgilerin de araca girilmesidir. Her araç bu işlemi gerektirmez ve gerekip gerekmediği teşhis cihazıyla birkaç dakikada anlaşılır. EFB'den AGM'ye geçildiğinde kodlama çoğu zaman şarttır, çünkü iki tipin ihtiyaç duyduğu şarj voltajı farklıdır.

Yanlış akü takılırsa neler olur?

Start-stop için tasarlanmış bir araçta uygun olmayan bir akü kullanıldığında sonuçlar çoğunlukla ilk birkaç ay içinde ortaya çıkar:

  • Start-stop sistemi önce seyrek devreye girer, sonra hiç çalışmaz. Göstergede sistemin kullanılamadığını bildiren bir uyarı görebilirsiniz.
  • Klasik akü sık döngüye dayanamaz, kapasitesi hızla düşer ve bir sabah motoru çeviremez hâle gelir.
  • Tanıtılmayan ya da yanlış tipte kodlanan akü uygun olmayan voltajla şarj edilir, ısınır ya da hiçbir zaman tam dolmaz.
  • Voltaj düştüğünde bazı araçlarda multimedya sistemi kendini yeniden başlatır ve göstergede birbiriyle ilgisiz görünen elektrik uyarıları belirir.

Bu tabloyla karşılaştığımızda önce akünün tipine ve etiket değerlerine, sonra araçtaki akü kaydına bakıyoruz. Akü değişimi yaparken aracın gerektirdiği tipi seçmeyi ve kaydı güncellemeyi aynı işin içinde ele alıyoruz.

Start-stop çalışmıyorsa sebep her zaman akü müdür?

Start-stop sistemi aküden bağımsız birçok koşulu da denetler ve bunlardan biri sağlanmadığında motoru durdurmaz. Aşağıdaki durumlarda start-stop'un devreye girmemesi normaldir:

  • Motor henüz çalışma sıcaklığına ulaşmamıştır. Kış sabahlarında ilk birkaç kilometrede start-stop'un çalışmamasının sebebi budur.
  • Klima kabini hızla soğutmaya ya da ısıtmaya çalışıyordur veya ön cam buğu çözme açıktır.
  • Sürücü kapısı açıktır, emniyet kemeri takılı değildir ya da kaput tam kapanmamıştır.
  • Direksiyon büyük bir açıyla çevrilmiştir, araç dik bir yokuştadır ya da bir önceki duruştan sonra yeterince hız kazanmamıştır.
  • Dizel araçlarda partikül filtresi kendini temizliyordur ve sistem bu sürede geçici olarak kapalı kalır.

Bu koşulların hiçbiri yokken sistem uzun süredir bir kez bile devreye girmiyorsa sebep büyük ihtimalle akünün doluluğu, akü sensörü ya da kaput ve kapı anahtarlarından birindeki bir arızadır. Sistemin hangi koşulu eksik gördüğünü teşhis cihazıyla okuyabiliyoruz. Sensör ve anahtar arızalarını oto elektrik tarafında ölçerek gideriyoruz.

Ne zaman servise gelmelisiniz?

Göstergede akü ya da şarj uyarısı yanıyorsa, motor start-stop duruşundan sonra geç ve zorlanarak çalışıyorsa beklemeyin. Kavşakta yeniden çalışmayan bir motor sizi trafiğin ortasında bırakabilir. Akü kasası şişmişse ya da akünün çevresinde keskin bir kükürt kokusu varsa aracı kullanmadan önce kontrol ettirin. Yeni akü takıldıktan sonra sistem hiç devreye girmiyorsa da birkaç gün içinde kaydın kontrol edilmesi gerekir.

Marşta bir zorlanma yokken start-stop'un yalnızca bazı duruşlarda devreye girmemesi için ayrı bir randevu gerekmez. Aküyü bir sonraki bakımda test ettirmeniz yeterlidir. Akünün genel ömrü ve soğuk havada yaşanan sorunlar için kış öncesi akü kontrollerini anlattığımız yazıya bakabilirsiniz.

Start-stop sistemli bir araçta akü, sık marşa ve yarı dolu çalışmaya göre seçilmesi gereken bir parçadır. Değişimde araçtan çıkan teknolojinin altına inmemek ve gerekiyorsa aküyü araca tanıtmak hem akünün ömrünü hem de sistemin düzgün çalışmasını belirler. Start-stop devreye girmiyorsa önce yukarıdaki koşulları gözden geçirin, hiçbiri yoksa aküyü ve sensörü ölçtürün.

Sık sorulan sorular

Start-stop sistemini düğmeyle kapatmak aküyü korur mu?

Sistemi kapatmak akünün sık marş yükünü azaltır, ancak akü yönetimi ve akıllı şarj düzeni çalışmaya devam eder. Bu yüzden düğmeyle kapatmak, araca klasik akü takmayı mümkün kılmaz. Çoğu araçta bu kapatma kontak her açıldığında sıfırlanır ve sistem yeniden etkin hâle gelir.

AGM aküyü evdeki şarj cihazıyla doldurabilir miyim?

Doldurabilirsiniz, ancak cihazın AGM ayarı bulunmalıdır. AGM aküler aşırı voltaja karşı hassastır ve ayarsız eski tip cihazlar aküyü ısıtarak ömrünü kısaltabilir. Akü sensörü olan araçlarda cihazın eksi ucunu doğrudan kutba değil, kullanım kılavuzunun gösterdiği şase noktasına bağlamak sensörün ölçümünü doğru tutar.

Start-stop sistemi marş motorunu daha çabuk yıpratır mı?

Bu araçlarda marş motoru sık çalışmaya göre güçlendirilmiş olarak üretilir ve daha dayanıklı dişli ve fırça yapısıyla gelir. Bazı motorlarda ana yataklar da sık durup kalkmaya uygun kaplamalarla üretilir. Yine de yeniden çalıştırmada gecikme ya da marştan gelen yeni bir ses fark ederseniz marş motoru ve akü birlikte kontrol edilmelidir.

Blog

Bunları da okumak isteyebilirsiniz

Randevu

Aracınız için randevu alın

Size uyan günü ve saati seçin, talebiniz WhatsApp’tan bize ulaşsın. Aracınızı seçtiğiniz saatte teslim alıp işe başlıyoruz.

Ana hat 0537 546 48 42İkinci hat 0546 582 57 46