Akü kışın neden biter sorusunun cevabı, soğuğun aküyü bitirmesi değil, zaten zayıflamış bir aküyü ortaya çıkarmasıdır.
Aynı akü ekim ayında her sabah motoru rahatça çalıştırırken ocakta bir sabah marş motoru yalnızca tık tık edebilir. İki sabah arasındaki fark, motoru çalıştırmak için gereken enerji ile akünün o sıcaklıkta verebildiği güç arasındaki farktır. Eylül sonu ve ekim, akünün durumunu kontrol ettirmek için uygun bir zamandır. Soğuğun ve yaz sıcağının aküye etkisini öğrendikten sonra, kışa girmeden hangi kontrolleri yaptırmanız gerektiğine de kolayca karar verebilirsiniz.
Akü kışın neden biter, soğuk sabah aküyü nasıl etkiler?
Araçlarda kullanılan kurşun asit akü, elektriği kurşun plakalar ile asit arasındaki kimyasal bir tepkimeyle üretir. Sıcaklık düştükçe bu tepkime yavaşlar ve akünün o anda verebildiği güç belirgin biçimde azalır. Bu nedenle aynı akü, soğuk bir sabah sıcak bir öğleden sonraya göre daha az güç verir.
Soğuk sabahta motoru çalıştırmak için gereken enerji de artar. Soğuyan motor yağı koyulaşır ve marş motoru krank milini daha zor çevirir. Krank mili, pistonların aşağı yukarı hareketini dönme hareketine çeviren ana mildir. Marş motoru bu direnci yenmek için aküden daha fazla akım çeker. Akünün verebildiği güç azalırken ihtiyaç arttığı için yeterince dolu olmayan bir akü bir noktada motoru çeviremez hâle gelir.
Akünün yıpranması neden yazın başlar?
Pek bilinmese de aküyü en çok yıpratan etken sıcaktır. Yazın kaput altında oluşan yüksek sıcaklık, akünün içindeki kimyasal yıpranmayı hızlandırır. Plakalar aşınır ve bakım gerektiren sulu akülerde su buharlaşarak eksilir. Akü yazı atlatır, ama kapasitesinin bir kısmını bu dönemde kaybeder.
Sonbaharın sonunda ilk soğuklar geldiğinde, kapasitesi zaten azalmış olan aküye soğuğun getirdiği güç kaybı da eklenir. İstanbul'da en soğuk sabahlar çoğunlukla ocak ve şubat aylarında yaşandığı için marş basmama şikâyetleri de bu aylarda artar.
Yılbaşı tatilinde birkaç gün hiç kullanılmayan araçlarda durum daha da ağırlaşır. Araç park hâlindeyken alarm ve varsa araç takip cihazı gibi donanımlar aküden az ama sürekli akım çeker. Yarı dolu bir akü için bu küçük tüketim bile soğuk bir sabahta motoru çalıştıramamaya yetebilir.
Kısa yollar ve kış donanımları aküyü nasıl boşaltır?
Kışın aracın elektrik tüketimi artar. Farlar sabah ve akşam yanık kalır, silecekler çalışır, kalorifer fanı yüksek devirde döner, arka cam rezistansı ve koltuk ısıtma açılır. Alternatör bu donanımların ihtiyacını karşılarken aküyü doldurmaya fazla pay kalmaz ve bu durum rölantide ve dur-kalk trafikte daha da belirginleşir.
Buna kısa mesafeli kullanım eklendiğinde sorun büyür. Motoru çalıştırmak aküden birkaç saniyede büyük miktarda enerji çeker ve bu enerjinin geri dolması için aracın bir süre yolda kalması gerekir. Arnavutköy içinde yapılan 5–10 dakikalık gidiş gelişler bu açığı kapatmaya yetmez ve akü sürekli yarı dolu hâlde kullanılır. Uzun süre yarı dolu kalan akünün plakalarında sülfatlaşma denen sert bir kristal tabaka oluşur ve akü zamanla kapasite kaybeder.
Aşağıdaki alışkanlıklar akünün kışı daha dolu geçirmesine yardımcı olur:
- Haftada bir kez en az yarım saat kesintisiz sürün. Kuzey Marmara Otoyolu ya da TEM gibi akıcı bir yol bu iş için uygundur.
- Arka cam rezistansını ve koltuk ısıtmayı işleri bittiğinde kapatın, çünkü ikisi de yüksek akım çeker.
- Aracınız uzun süre bekleyecekse ve prize ulaşabiliyorsanız bir akü bakım şarj cihazı kullanın. Bu cihazlar aküyü düşük akımla sürekli dolu tutar.
- Soğuk bir sabahta motoru çalıştırmadan önce farları ve fanı kapatın. Manuel vitesli araçlarda debriyaja basarak çalıştırın, böylece marş motoru şanzımanın milini çevirmek zorunda kalmaz.
Kışa girmeden hangi akü kontrolleri yaptırılmalı?
Yalnızca voltaja bakmak akünün durumunu göstermez, çünkü dinlenirken dolu görünen bir akü marş yükü altında hızla çökebilir. Kıştan önce yaptığımız kontroller şunlardır:
- Akü test cihazıyla akünün soğukta verebileceği en yüksek akımı, yani soğuk marş akımını ölçeriz. Sonucu akünün etiketindeki CCA değeriyle karşılaştırırız ve aradaki fark akünün ne kadar yıprandığını gösterir.
- Motor çalışırken alternatörün şarj voltajını elektrik tüketicileri açıkken ve kapalıyken ölçeriz.
- Kutup başlarını kontrol ederiz. Beyaz ya da yeşilimsi oksidi temizleyip gevşek bir kutup başını sıkmak bazen marşın dönüşünü belirgin biçimde değiştirir.
- Akünün yaşına ve kasasına bakarız. Kasada şişme ya da sızıntı varsa aküyü kışa bu hâliyle sokmanın bir anlamı yoktur.
- Araç birkaç gün beklediğinde çalışmıyorsa kaçak akım ölçümü yaparız.
Bu kontrollerin tamamı genellikle yarım saatten kısa sürer. Voltajı evde kendiniz ölçmek isterseniz yorumlama aralıklarını akü ile alternatör arızasını karşılaştırdığımız yazıda bulabilirsiniz.
Soğuk bir sabah marş basmıyorsa ne yapmalısınız?
- Marşa art arda basmayın. Her denemeyi en fazla 10 saniyeyle sınırlayın ve iki deneme arasında en az yarım dakika bekleyin. Bu bekleme hem akünün kısa bir süre toparlanmasına hem de marş motorunun aşırı ısınmamasına yardımcı olur.
- Farları, fanı, radyoyu ve rezistansları kapatın.
- Aracınız dizelse kızdırma lambasının sönmesini bekleyin.
- Takviye yapacaksanız kabloları kullanım kılavuzunda gösterilen noktalara bağlayın. Donmuş ya da şişmiş bir aküye takviye yapmayın, çünkü böyle bir akü takviye sırasında çatlayabilir.
- Motor takviyeyle çalıştıysa kısa bir tur atıp kapatmayın ve aküyü test ettirebileceğiniz bir yere doğrudan gidin.
Hangi belirtiler kış gelmeden aküye baktırmanızı gerektirir?
Bazı belirtiler akünün kışı çıkaramayacağını gösterir ve beklemeden kontrol gerektirir:
- Marş motoru sabahları belirgin biçimde yavaş dönüyor ya da motor ancak ikinci veya üçüncü denemede çalışıyor.
- Araç son birkaç hafta içinde en az bir kez takviyeyle çalıştırıldı.
- Akünün kasası şişmiş ya da kutup başlarında yoğun oksit birikmiş.
Akünüz üç yaşını geçmişse ama marşta bir yavaşlık hissetmiyorsanız acele etmeniz gerekmez. Ekim ya da kasım ayında yaptıracağınız periyodik bakımda aküyü de test ettirmeniz yeterlidir. Test sonucu sınırdaysa bunun ne anlama geldiğini size açıklarız ve değişimin zamanını birlikte planlarız.
Akü değişecekse nelere dikkat edilmeli?
- Yeni akünün kapasitesi ve soğuk marş akımı, aracın üreticisinin istediği değerlerin altında olmamalıdır. Kapasite amper saat (Ah) olarak yazılır ve akünün ne kadar enerji depolayabildiğini gösterir.
- Kutup yönü ve akünün ölçüleri, akü yuvasına ve araçtaki kablolara uymalıdır.
- Start-stop sistemli araçlarda aracın gerektirdiği akü teknolojisinden daha basit bir tipe geçilmemelidir.
Akü değişimi sırasında bu noktaların hepsini kontrol ediyoruz. Standart bir değişim 15–30 dakika sürer, aküyü araca cihazla tanıtmak gereken araçlarda bu süre 30–60 dakikaya çıkabilir. Şarj sisteminde bir sorun bulursak işe oto elektrik tarafında devam ederiz.
Kışın biten akülerin çoğu, yaz sıcağında yıpranmış ve kısa yollarda yarı dolu kullanılmış akülerdir ve soğuk hava bu zayıflığı yalnızca görünür hâle getirir. Akünüz birkaç yaşını geçtiyse ya da sabahları marş ağırlaşmaya başladıysa, ocak ayını beklemeden ekim veya kasımda soğuk marş akımını ölçtürmek yolda kalma ihtimalini belirgin biçimde azaltır.





