Akü mü alternatör mü sorusunu cevaplamadan yeni akü almak, çoğu zaman aynı arızayla birkaç gün sonra yeniden karşılaşmanıza yol açar.
Sabah kontağı çevirdiğinizde marş motoru tık tık ediyorsa ya da hiç ses gelmiyorsa ilk akla gelen akünün bittiğidir. Oysa aynı tabloyu şarj etmeyen bir alternatör ya da geceleri aküyü yavaş yavaş boşaltan bir kaçak akım da oluşturabilir. Şarj etmeyen bir alternatörün yanına takılan yeni akü de kısa sürede boşalır. Belirtileri, evde yapabileceğiniz güvenli bir voltaj ölçümünü ve yapmamanız gereken iki yaygın testi aşağıda sırasıyla açıklıyoruz.
Akü mü alternatör mü, belirtiler neyi gösterir?
Akü, motoru çalıştırmak için gereken elektriği depolayan parçadır. Alternatör ise motor çalışırken kayışla dönen, aracın elektrik ihtiyacını karşılayan ve aküyü yeniden dolduran bir jeneratördür. Arızanın hangi anda ortaya çıktığı, sorunun hangi parçada olduğu hakkında çoğu zaman güçlü bir ipucu verir.
Aküyü işaret eden belirtiler
- Marş motoru ağır ve yavaş dönüyor ve bu durum özellikle soğuk sabahlarda belirginleşiyor.
- Takviyeyle çalıştırılan araç gün boyu normal çalışıyor, ancak bir gece bekledikten sonra yine çalışmıyor.
- Kontağı açınca gösterge paneli sönük yanıyor ve marşa bastığınız anda tamamen kararıyor.
- Akünün kutup başlarında beyaz ya da yeşilimsi bir oksit tabakası var veya akünün kasası şişmiş.
- Akü birkaç yaşında. Kullanım koşullarına ve iklime göre değişmekle birlikte çoğu akü 3–6 yıl dayanır.
Alternatörü işaret eden belirtiler
- Yolda giderken panelde akü şeklindeki şarj uyarı lambası yanıyor.
- Farların ışığı titriyor ya da gaz verdiğinizde belirgin biçimde parlıyor.
- Önce radyo ve cam kaldırma gibi elektrikli donanımlar düzensiz çalışmaya başlıyor, ardından motor stop ediyor.
- Motor bölmesinden uğultu ya da vızıltı geliyor veya kayış ötüyor.
- Yeni takılan akü kısa sürede yine boşalıyor.
Multimetreyle akü voltajı nasıl ölçülür?
Tahmin yerine ölçüme dayanmanın en kolay yolu basit bir dijital multimetre kullanmaktır. Multimetreyi doğru akım voltajı konumuna alın, kırmızı ucu akünün artı kutbuna, siyah ucu eksi kutbuna değdirin. Aşağıdaki değerler genel aralıklardır ve akünün tipine ve araca göre biraz değişebilir.
Motor kapalıyken ve araç birkaç saat beklemişken
Aracı birkaç saat kullanmadıktan sonra yapılan ölçüm, akünün dinlenme voltajını gösterir. Bu değerleri şöyle yorumlayabilirsiniz:
- 12,6 V ve üzeri akünün dolu olduğunu gösterir.
- 12,4 V civarı akünün kısmen dolu olduğunu ve şarj edilmesinin iyi olacağını gösterir.
- 12,2 V ve altı akünün belirgin biçimde boşaldığını gösterir.
- 12 V'un altındaki bir değer derin boşalma anlamına gelir ve akü bu durumdan zarar görmüş olabilir.
Marşa basılırken
Biri marşa basarken siz voltajı izleyin. Sağlam bir akünün voltajı marş sırasında genellikle 9,5–10 V'un altına inmez. Değer bunun çok altına düşüyorsa akü, marş motorunun çektiği yüksek akımı karşılayamıyor demektir.
Motor çalışırken
Klasik şarj sistemine sahip araçlarda rölantide ve elektrikli donanımlar kapalıyken ölçülen değer çoğunlukla 13,8–14,7 V arasındadır. Farları ve arka cam rezistansını açtığınızda voltaj biraz düşebilir, ancak genellikle 13 V'un belirgin altına inmemelidir.
- Değer 12,5 V'un altında kalıyor ve yük altında daha da düşüyorsa alternatör şarj etmiyor olabilir.
- Değer sürekli 15 V'un üzerindeyse alternatörün voltaj regülatörü fazla şarj ediyor olabilir. Regülatör, alternatörün ürettiği voltajı sınırlayan devredir. Aşırı şarj aküyü kaynatıp şişirir ve elektronik modüllere zarar verebilir.
Takviyeden sonra hangi testleri yapmamalısınız?
Motor çalışırken akü kutup başını sökmek
Eskiden yaygın olan bir yöntem, motor çalışırken akünün kutup başını söküp motorun stop edip etmediğine bakmaktır. Bu testi yapmayın. Akü, şarj sistemindeki ani voltaj dalgalanmalarını emen bir tampon görevi görür. Motor çalışırken bağlantı kesildiğinde oluşan ani voltaj yükselmesi motor kontrol ünitesine ve diğer elektronik modüllere kalıcı zarar verebilir. Alternatörün kendisi de bu yükselmeden etkilenebilir.
Takviyeden hemen sonra motoru kapatıp yeniden denemek
Takviyeyle çalışan motoru birkaç dakika sonra kapatıp kendi kendine çalışıp çalışmadığını denemek, genellikle yeniden takviye aramanıza yol açar. Derin boşalmış bir akü kısa bir sürüşte dolmaz. Alternatör bir akü şarj cihazı gibi tasarlanmamıştır ve tamamen boş bir aküyü doldurmaya çalışırken zorlanır. Üstelik bu deneme akünün ya da alternatörün durumu hakkında hiçbir şey ölçmez.
Start-stop sistemli araçta hangi akü kullanılır?
Start-stop sistemi, trafikte araç durduğunda motoru kapatıp kalkışta yeniden çalıştırır. Bu yüzden motor gün içinde onlarca kez çalıştırılır ve araç beklerken fan ve multimedya sistemi gibi donanımlar aküden beslenir. Bu yüke dayanmak için klasik akü yerine EFB ya da AGM akü kullanılır. EFB, klasik aküye göre daha sık dolup boşalmaya dayanacak şekilde güçlendirilmiş bir aküdür. AGM akülerde ise asit, plakalar arasındaki cam elyaf keçelere emdirilmiştir ve bu yapı ağır kullanıma daha dayanıklıdır.
- Araçtan AGM akü çıktıysa yerine yine AGM akü takılmalıdır. EFB akü çıkan bir araca AGM akü takılabilir, ancak bunun tersi önerilmez.
- Start-stop sistemli bir araca klasik akü takılırsa akü kısa sürede yıpranır ve start-stop sistemi çalışmayı bırakabilir.
- Pek çok araçta yeni akünün teşhis cihazıyla araca tanıtılması gerekir. Tanıtılmayan akü eski akü gibi şarj edilir ve ömrü kısalabilir.
- Start-stop uzun süre hiç devreye girmiyorsa akü zayıflamış olabilir, çünkü araç aküyü korumak için sistemi kapatır. Ancak soğuk motor ve yüksek klima ihtiyacı gibi koşullar da sistemin devreye girmesini engelleyebilir.
Akü değişimi sırasında doğru tip ve kapasitede akü seçmek kadar yeni aküyü araca tanıtmak da işin bir parçasıdır.
Aküyü gece boşaltan kaçak akım nasıl bulunur?
Araç birkaç gün beklediğinde çalışmıyor ama her gün kullanıldığında bir sorun çıkmıyorsa kaçak akımdan şüphelenmek gerekir. Kaçak akım, motor ve kontak kapalıyken aküden normalden fazla akım çekilmesidir. Motor kapalıyken saat, alarm ve bazı modüller aküden çok az akım çeker ve bu normaldir. Sorun, bir donanımın kapanmaması ya da bir modülün uyku moduna geçmemesidir. En sık karşılaştığımız sebepler şunlardır:
- Sonradan takılan bir alarm ya da doğrudan aküye bağlanmış bir araç kamerası
- Kapanmayan bir bagaj ya da torpido lambası
- Takılı kalmış bir röle ya da uyku moduna geçmeyen bir modül
- Yanlış bağlanmış bir amplifikatör ya da ek aydınlatma kabloları
Kaçak akım, araç kilitlendikten ve modüller uyku moduna geçtikten sonra ölçülür. Bu bekleme süresi araca göre birkaç dakikadan bir saate kadar uzayabilir. Kabul edilebilir değer genellikle onlarca miliamper düzeyindedir ve araca göre değişir. Ölçülen değer yüksekse devreler tek tek ayrılarak kaynak bulunur. Bu iş oto elektrik işleri içinde en çok sabır isteyenlerden biridir, çünkü ölçmeden kablo sökmek yeni arızalara yol açabilir.
Şarj lambası ya da zayıf akü için servise ne zaman gelinmeli?
Şarj sistemi ya da akü kaynaklı şu belirtiler ertelenmemelidir:
- Yolda giderken şarj uyarı lambası yandıysa ilk uygun yerde durun ve en kısa yoldan servise gelin. Hararet de yükseliyorsa aracı taşıtın.
- Akünün kasası şişmişse, akü çevresinde asit sızıntısı varsa ya da çürük yumurtaya benzer bir koku geliyorsa aküyü şarj etmeye ya da takviye yapmaya çalışmayın.
- Motor çalışırken voltaj sürekli 15 V'un üzerindeyse, aşırı şarj elektronik modüllere zarar vermeden aracı kontrol ettirin.
Marşın soğuk sabahlarda biraz ağırlaşması, akünün dört beş yaşını geçmiş olması ya da start-stop sisteminin eskisine göre daha seyrek devreye girmesi için ayrı bir randevu almanız gerekmez. Aküyü periyodik bakım sırasında test ettirmek bu durumlarda yeterli olur.
Atölyede akü ve şarj testi nasıl yapılır?
- Akü test cihazıyla akünün soğuk marş akımını ve genel sağlığını ölçeriz. Soğuk marş akımı (CCA), akünün soğukta kısa süre için verebildiği en yüksek akımdır. Voltajın tek başına yanıltıcı olduğu durumlar bu testte ortaya çıkar.
- Motor çalışırken şarj voltajını yüklü ve yüksüz olarak ölçer, kayışı ve alternatör bağlantılarını kontrol ederiz.
- Gerekirse kaçak akımı ölçer ve kaynağını buluruz.
- Gösterge panelinde şarj ya da akü uyarısı varsa arıza tespit cihazıyla hata kayıtlarını ve şarj yönetimi verilerini okuruz.
Akü ve şarj testi 10–20 dakika sürer. Onarımın ne kadar süreceği çıkan sonuca ve değişecek parçaya bağlıdır ve bunu test sonucunu size anlattıktan sonra netleştiririz. Kış yaklaşıyorsa akülerin neden en çok ocak ayında bittiğini anlattığımız yazıyı da okuyabilirsiniz.
Marş basmayan bir araçta ilk adım parça değiştirmek değil, ölçüm yapmaktır. Akü ile alternatör birbirine çok benzeyen belirtiler verir ve işin içine kaçak akım girdiğinde tahmin yürütmek iyice zorlaşır. Dinlenme voltajı, marş sırasındaki düşüş ve motor çalışırken ölçülen şarj voltajı birlikte değerlendirildiğinde arızanın hangi parçada olduğu büyük ölçüde netleşir ve gereksiz parça masrafının önüne geçilir.






