Şanzıman

Şanzıman ömrü nasıl uzar? İstanbul trafiğinde doğru kullanım

Şanzımana en çok yük bindiren şey kilometre değil, dur-kalk trafiktir. Şanzıman tipinize göre doğru sürüş alışkanlıklarını ve yağ bakımının neden önemli olduğunu anlatıyoruz.

· 7 dk okuma

Şanzıman ömrü nasıl uzar sorusunun cevabı, büyük ölçüde aracı nerede ve nasıl kullandığınıza bağlıdır.

Otoyolda sabit hızla giden bir araçta şanzıman düşük yükte çalışır. Asıl yük dur-kalk trafikte oluşur, çünkü araç her kalkışta hareketsiz durumdan yeniden hızlanmak için şanzıman üzerinden yüksek tork aktarır. Tork, motorun tekerlekleri döndürmek için ürettiği dönme kuvvetidir. TEM'in ve D-100'ün sabah ve akşam trafiği bu yükün en ağır örneklerindendir.

Arnavutköy ile Hadımköy arasında tır ve iş makinesi trafiği yolu sık sık yavaşlatır. Havalimanı yolunda gün boyu transfer yapan araçlarda ise şanzıman neredeyse hiç uzun süre sabit hızda çalışmaz. Bu yazıda şanzıman tiplerine göre doğru kullanımı, yağ bakımını ve arızanın ilk belirtilerini anlatıyoruz. Manuel araçlarda debriyajı, çift kavramalı şanzımanlarda ise kavramayı trafikte korumanın yollarını debriyaj ve DSG yazısında ayrıntılı olarak ele aldık.

Aracınızda hangi tip şanzıman var?

Bir şanzıman tipine iyi gelen bir alışkanlık başka bir tipe zarar verebilir. Bu yüzden önce aracınızdaki şanzımanın tipini bilmeniz gerekir. Bunu kullanım kılavuzundan ya da şasi numarasıyla sorgulayarak öğrenebilirsiniz. Günümüzde yaygın olan dört tip şunlardır:

  • Manuel şanzımanda vitesi sürücü değiştirir ve en çok yıpranan kısım debriyaj setidir.
  • Tork konvertörlü otomatik şanzımanda motor ile şanzıman arasında, içi yağ dolu bir tork konvertörü bulunur. Tork konvertörü, motorun gücünü yağ aracılığıyla şanzımana aktaran bir çeşit hidrolik kavramadır. Bu tip dur-kalk trafiğe dayanıklıdır ama ısıya duyarlıdır.
  • Çift kavramalı şanzımanlarda iki ayrı kavrama bulunur ve vites değişimini elektronik bir birim yapar. DSG bu tipin en bilinen adıdır, ancak her üretici kendi adını kullanır. Kuru ve ıslak kavramalı tipleri vardır ve kuru kavramalı tipler düşük hızda sürünerek ilerlemeye daha hassastır.
  • CVT şanzımanda sabit vitesler yoktur. İki kasnak ve aralarındaki çelik bir kayış ya da zincir, vites oranını kesintisiz olarak değiştirir. CVT yağ kalitesine ve ısıya çok duyarlıdır ve sert kalkışlarda zorlanır.

Manuel şanzımanda nelere dikkat etmelisiniz?

Manuel şanzımanlı bir araçta trafiğin yükünü ilk hisseden parça debriyaj setidir. Debriyajın trafikte nasıl korunacağını ayrı bir yazıda anlattığımız için burada şanzımanın kendisine odaklanıyoruz:

  • Vitesi, debriyaj pedalına sonuna kadar bastıktan sonra değiştirin. Senkromeçler, vites değişiminde dişlilerin hızını eşitleyen küçük halkalardır ve pedal tam basılmadan yapılan geçişler onları hızla aşındırır.
  • Sürüş sırasında elinizi vites kolunun üzerinde dinlendirmeyin. Koldaki sürekli hafif baskı, şanzıman içindeki vites çatallarının aşınmasını hızlandırabilir.
  • Düşük devirde yüksek viteste gaza yüklenmeyin. Bu sırada oluşan titreşim, özellikle dizel motorlarda kullanılan çift kütleli volana ve şanzıman yataklarına zarar verir.
  • Araç tam durmadan geri vitese takmayın. Birçok manuel şanzımanda geri vites senkromeçsiz olduğu için dişliler birbirine çarpar.

Vites değiştirirken cızırtı duyuyorsanız ya da vitesler zor giriyorsa sebep debriyajın tam ayırmaması ya da şanzımandaki senkromeçlerin aşınması olabilir. Bu iki ihtimali ayırmak için aracın yol testinde denenmesi ve debriyaj hidroliğinin kontrol edilmesi gerekir.

Otomatik şanzımanı ısıdan nasıl korursunuz?

Tork konvertörlü otomatik şanzımanın ömrünü en çok ısı kısaltır. Isınan şanzıman yağı zamanla koruyucu özelliğini kaybeder ve kavrama paketleri ile valf gövdesi daha hızlı yıpranır. Valf gövdesi, yağın şanzıman içinde nereye gideceğini yöneten kanallı parçadır. Yazın dur-kalk trafik ve klima bir araya geldiğinde soğutma sisteminin yükü artar ve şanzıman yağı da daha sıcak çalışır.

  • Kısa beklemelerde vitesi D konumunda bırakıp frene basılı durabilirsiniz. Her kırmızı ışıkta N konumuna almanız gerekmez.
  • D ile R arasında geçişi araç tamamen durduktan sonra yapın. Araç hareket hâlindeyken P konumuna almayın, çünkü P konumu şanzımanı mekanik bir pimle kilitler.
  • Yokuşta aracı gaz pedalıyla yerinde tutmayın. Bu sırada tork konvertörünün içinde yoğun ısı oluşur.
  • Soğuk sabahlarda ilk birkaç dakikayı sakin bir sürüşle geçirin. Yağı uzun süre rölantide bekleyerek ısıtmak yerine yumuşak bir sürüşle ısıtmak daha etkilidir.
  • Radyatörü ve fanı ihmal etmeyin. Pek çok araçta şanzıman yağı, motorun soğutma sistemine bağlı bir soğutucudan geçer ve soğutma zayıfladığında şanzıman da ısınır.

Çift kavramalı ve CVT şanzımanda dur-kalk nasıl yönetilir?

Çift kavramalı şanzımanlar

Çift kavramalı şanzımanlı bir araç frenden ayağınızı çektiğinizde yavaşça ilerler ve bu hareket için kontrol ünitesi kavramayı bir miktar kaydırır. Kayan kavrama ısınır ve bu ısı özellikle kuru kavramalı tiplerde düşük hızda silkeleme olarak kendini gösterir. Bu şanzımanlarda kavramayı korumanın temel yolu, sürünerek ilerlemek yerine önünüzde boşluk açılmasını beklemek ve dururken frene tam basmaktır. Auto Hold kullanımı ve diğer ayrıntıları çift kavramalı şanzımanlar için yazdığımız bölümde bulabilirsiniz.

CVT şanzımanlar

  • Kalkışta gaz pedalını sonuna kadar basmayın, çünkü kayış ya da zincir ve kasnaklar ani yüke karşı hassastır.
  • Yağ değişiminde yalnızca üreticinin belirttiği CVT yağını kullanın. Genel amaçlı otomatik şanzıman yağı CVT için uygun değildir.
  • Gaz verdiğinizde devir göstergesi yükselip hız aynı oranda artmıyorsa ya da uğultu ve titreme başladıysa bunlar CVT'nin erken uyarı belirtileridir.
  • Römork çekmeyi planlıyorsanız aracınızın CVT'sinin buna ne kadar izin verdiğini kullanım kılavuzundan kontrol edin.

Ömür boyu şanzıman yağı gerçekten hiç değişmez mi?

Bazı üreticiler şanzıman yağı için “ömür boyu” ifadesini kullanır. Bu ifade genellikle normal kullanım koşullarına ve aracın öngörülen kullanım süresine göre belirlenir. Oysa kullanım kılavuzlarının çoğu sık dur-kalk trafiği, kısa mesafeli kullanımı, yüksek dış sıcaklığı ve römork çekmeyi ağır kullanım koşulu olarak tanımlar. İstanbul trafiğinde her gün kullanılan bir araç bu tanıma büyük ölçüde uyar.

Bu yüzden üreticinin bakım planını esas almakla birlikte, ağır koşullarda çalışan bir araçta kilometre ilerledikçe şanzıman yağının durumunu kontrol ettirmenizi öneririz. Ağır kullanım için verilen yağ değişim aralıkları şanzıman tipine göre kabaca 40.000 ile 100.000 km arasında değişir. Islak kavramalı çift kavramalı şanzımanlarda ve CVT'de bu aralık genellikle alt sınıra yakındır. Aracınız için geçerli olan aralık kullanım kılavuzunda yazar.

  • Şanzıman yağları birbirinin yerine kullanılamaz. Yanlış yağ vites geçişlerini bozar ve iç parçalara zarar verebilir.
  • Birçok modern otomatik şanzımanda yağ seviyesi, yağ belirli bir sıcaklıktayken teşhis cihazıyla izlenerek ayarlanır. Seviyenin eksik ya da fazla kalması şanzımana zarar verir.
  • Hiç yağ değişimi görmemiş, yüksek kilometreli bir şanzımanda yağ değişimine karar vermeden önce yağın durumuna ve şanzımanın çalışmasına bakılması gerekir.
  • Manuel şanzıman yağı da zamanla incelir ve koruyuculuğunu kaybeder. Yağ değişimi sırasında şanzımandaki sızıntıyı ve yağ seviyesini de kontrol ettirin.

Şanzıman arızası hangi belirtilerle başlar?

Şanzıman arızası genellikle bir anda ortaya çıkmaz ve önce küçük belirtiler verir. Bu aşamada yapılan bir müdahale, çoğu zaman şanzımanın tamamen sökülüp yenilenmesinden çok daha sınırlı bir iş olur. Dikkat etmeniz gereken belirtiler şunlardır:

  • Vitesi D ya da R konumuna aldığınızda aracın geç kavraması
  • Vites değişirken hissedilen sert bir vuruntu ya da gecikme
  • Motor sesi yükseldiği hâlde hızın artmaması
  • Düşük hızda silkeleme
  • Uğultu ya da vınlama sesi, manuel şanzımanda vites değiştirirken cızırtı
  • Aracın altında kırmızımsı ya da kahverengi yağ lekesi ve yanık kokusu
  • Panelde şanzıman uyarısının yanması ya da aracın tek bir viteste kalması. Buna acil mod denir ve kontrol ünitesi şanzımanı korumak için vitesi sabitler.

Şanzımandaki hangi belirti beklemeden servis gerektirir?

Şu belirtilerden biri varsa aracı sürmeyi bırakın ve servise taşıtmayı düşünün:

  • Araç acil moda geçti ve tek viteste kaldı.
  • Vitese aldığınızda araç hiç hareket etmiyor ya da çok geç hareket ediyor.
  • Aracın altında taze şanzıman yağı birikintisi var ya da yoğun bir yanık kokusu geliyor.

Acil moddaki bir araçla otoyola çıkmayın, çünkü hızlanamayan bir araç şerit değiştirirken tehlike oluşturur. Paneldeki uyarıyı not edin ve kayıtların arıza tespiti sırasında okunabilmesi için aracı olduğu gibi getirin.

Hafif bir vites vuruntusu, soğuk sabahlarda biraz gecikmeli ilk geçiş ya da yağ değişim aralığının yaklaşması beklemeye uygun durumlardır. Bu tür şikâyetleri planlı bakıma kadar not edebilir, yağın durumunu da o sırada ölçtürebilirsiniz. Belirti kısa sürede belirginleşiyorsa bakım tarihini beklemeyin.

Yük taşımak ve römork çekmek şanzımanı nasıl etkiler?

Hadımköy ve Arnavutköy çevresinde hafif ticari araçla yük taşıyan ya da römork çeken çok sürücü vardır. Yük arttıkça şanzımanın ve debriyajın aktardığı tork da artar. Buna dur-kalk trafik eklendiğinde şanzımandaki ısı ve aşınma belirgin biçimde yükselir.

  • Ruhsattaki en yüksek yük değerini ve kullanım kılavuzundaki römork çekme kapasitesini aşmayın.
  • Yüklüyken birinci viteste ve sakin bir şekilde kalkın. Manuel vitesli araçlarda debriyajı uzun süre kaydırmayın.
  • Otomatik vitesli araçta yüklüyken ya da yokuşta düşük vites veya manuel mod seçin. Böylece şanzıman iki vites arasında sürekli gidip gelmez.
  • Sık römork çekiyorsanız bunu servise söyleyin, çünkü yağ kontrolü ve değişim aralığı buna göre belirlenir.

Atölyede şanzıman nasıl kontrol edilir?

  1. Şikâyetinizi ayrıntısıyla dinleriz ve mümkünse sorunun ortaya çıktığı koşulda bir yol testi yaparız.
  2. Teşhis cihazıyla şanzıman kontrol ünitesindeki hata kayıtlarına ve kavramaların uyum durumuna bakarız.
  3. Yağın seviyesine ve rengine bakar, sızıntı ararız.
  4. Motor ve şanzıman takozlarını kontrol ederiz. Takozlar, motoru ve şanzımanı gövdeye bağlayan kauçuk yataklardır ve yıprandıklarında vites geçişinde vuruntu hissi oluşturabilirler.
  5. Bulduklarımızı ve onarım seçeneklerini size anlatırız. Şanzıman tamiri gerekiyorsa tahmini süreyi o aşamada söyleriz.

Arıza tespiti ile yol testi birlikte genellikle 30–90 dakikada tamamlanır.

Şanzımanın ömrünü uzatmak için tipine uygun sürmek, şanzıman yağını fazla ısıtmamak ve yağ bakımını ağır kullanım koşullarına göre planlamak gerekir. İstanbul trafiğinde her gün kullanılan bir araç, kâğıt üzerinde normal kullanım sayılsa bile gerçekte ağır koşullarda çalışır. Vites geçişlerindeki küçük değişiklikleri erken fark edip kontrol ettirmek, büyük bir şanzıman onarımının önüne çoğu zaman geçer.

Blog

Bunları da okumak isteyebilirsiniz

Randevu

Aracınız için randevu alın

Size uyan günü ve saati seçin, talebiniz WhatsApp’tan bize ulaşsın. Aracınızı seçtiğiniz saatte teslim alıp işe başlıyoruz.

Ana hat 0537 546 48 42İkinci hat 0546 582 57 46