Şanzıman

Trafikte debriyaj kullanımı ve DSG şanzımanı korumanın yolları

Debriyaj kilometreyle değil, kaydığı her saniyeyle aşınır. Manuel vitesli araçta ve çift kavramalı şanzımanda dur-kalk trafiği daha az aşınmayla geçirmenin yollarını anlatıyoruz.

· 6 dk okuma

Trafikte debriyaj kullanımı, bir debriyaj setinin kaç kilometre dayanacağını büyük ölçüde belirler.

Bunun sebebi, debriyaj diskinin yalnızca kaydığı anlarda aşınmasıdır. Pedal tamamen basılıyken ya da tamamen bırakılmışken disk neredeyse hiç aşınmaz. Her kalkışta yaşanan kısa kayma anları ise birikerek diski inceltir. TEM'de bir sabah trafiğinde kaç kez durup kalktığınızı düşündüğünüzde bu birikimin ne kadar büyük olduğunu tahmin edebilirsiniz.

Çift kavramalı şanzımanlarda debriyaj pedalı yoktur ve kavramayı sürücü yerine bir kontrol ünitesi yönetir. Bu şanzımanlar DSG ya da üreticiye göre değişen başka adlarla bilinir. Ancak bu şanzımanlarda kavrama yine kayarak aşınır. Aşağıda iki şanzıman tipini ayrı başlıklar altında ele alıyoruz.

Trafikte debriyaj kullanımı diski nasıl aşındırır?

Debriyaj seti disk, baskı ve bilyadan oluşur. Çoğu dizel ve bazı benzinli araçlarda bu sete bir de çift kütleli volan eklenir. Çift kütleli volan, iki parçadan oluşan ve bu parçalar arasındaki yaylarla motorun titreşimini emen bir volandır. Böylece titreşim şanzımana ve kabine daha az ulaşır.

Disk, motorun volanı ile baskı arasında sıkışarak motorun gücünü şanzımana aktarır. Pedalı bıraktıkça baskı, diski volana doğru bastırır. Kavrama noktasında disk ile volan bir süre farklı hızlarda dönerek birbirine sürtünür ve aşınma bu sürtünme sırasında olur. Kayma süresi uzadıkça disk ısınır ve ısınan disk daha hızlı aşınır.

Bilya, debriyaj pedalına her bastığınızda baskıyı iterek diski serbest bırakan rulmanlı parçadır ve diskten farklı olarak pedal basılı kaldığı sürece çalışır. Kırmızı ışıkta pedalı dibe basılı tutarak beklemek bu yüzden diski değil, bilyayı yıpratır.

Manuel vitesli araçta dur-kalk trafikte neler yapmalısınız?

Aşağıdaki alışkanlıklar debriyaj diskinin kayma süresini ve bilyanın çalışma süresini kısaltır:

  • Yarım debriyajla sürünerek ilerlemeyin. Aracı debriyajı kaydırarak metre metre ilerletmek, diski en hızlı aşındıran alışkanlıktır. Önünüzde birkaç araç boyu boşluk açılmasını bekleyin, birinci viteste net bir kalkış yapın ve gerekirse yeniden durun.
  • Yokuşta aracı debriyajla tutmayın. Arnavutköy'ün dik sokaklarında gaz ile debriyajı dengeleyerek beklemek diski birkaç dakika içinde aşırı ısıtır. El frenini çekin ya da aracınızda varsa yokuş kalkış desteğini kullanın.
  • Uzun kırmızı ışıklarda vitesi boşa alın ve ayağınızı pedaldan çekin.
  • Sürüş sırasında ayağınızı debriyaj pedalının üzerinde dinlendirmeyin, çünkü hafif bir baskı bile bilyayı çalıştırır.
  • Kalkışta motor devrini gereğinden fazla yükseltmeyin. Yüksek devirde kaydırılan disk daha çok ısınır ve çoğu araç rölantinin biraz üzerindeki bir devirle rahatça kalkar.

Debriyajın aşındığını hangi belirtilerden anlarsınız?

Debriyaj genellikle bir anda bitmez ve aşınma ilerledikçe fark edilebilir belirtiler ortaya çıkar:

  • Kavrama noktasının yükselmesi ilk belirtilerden biridir. Hidrolik debriyajlı çoğu araçta disk inceldikçe araç, pedalın daha üst kısmında kavramaya başlar. Eskiden pedalın ortasında kavrayan araç şimdi en üstte kavrıyorsa set ömrünün sonuna yaklaşıyor olabilir.
  • En net belirti kaçırmadır, yani yüksek viteste yokuş çıkarken ya da otoyolda gaza yüklendiğinizde motor devrinin yükselmesine rağmen aracın hızlanmamasıdır.
  • Kalkışta titreme, aracın birinci viteste silkelenmesi şeklinde hissedilir. Sebep disk olabileceği gibi çift kütleli volan da aynı titremeye yol açar ve ikisini ayırmak için kontrol gerekir.
  • Pedala basınca duyulan ve bırakınca kaybolan hışırtı ya da uğultu genellikle bilyadan gelir.
  • Vitesler, özellikle birinci ve geri vites, zor giriyorsa debriyaj tam ayırmıyor olabilir. Bunun sebebi bazen hidrolik taraftaki merkez ya da alt merkezde bir sızıntıdır. Merkez, pedaldaki kuvveti hidrolik basınca çeviren pompadır. Alt merkez ise bu basınçla bilyayı iten silindirdir.

Debriyaj setinin değişimi şanzımanın indirilmesini gerektirir ve çoğu araçta 3–6 saat sürer. Set değişirken çift kütleli volanın ölçülmesi ve alt merkezin kontrol edilmesi de işin bir parçasıdır. Bu işin kapsamı şanzıman tamiri sayfasında anlatılıyor.

DSG şanzımanda sürünme ve kalkış nasıl olmalı?

Çift kavramalı şanzımanda iki ayrı kavrama bulunur. Bunlardan biri tek numaralı viteslerde, diğeri çift numaralı viteslerde çalışır. Kalkışı ve sürünmeyi, kavramaları ve vites geçişlerini hidrolik ve elektronik olarak kontrol eden mekatronik ünite yönetir. Frenden ayağınızı çektiğinizde aracın trafikte kendiliğinden ilerlemesi, kavramanın hafifçe kaydırılmasıyla sağlanır.

Islak kavramalı tiplerde diskler yağın içinde çalışır ve oluşan ısıyı yağ taşır. Kuru kavramalı tiplerde ise yağ yoktur ve ısı kavramanın üzerinde kalır. Bu yüzden kuru kavramalı tipler dur-kalka ve sürünmeye daha hassastır. Aracınızdaki tipin hangisi olduğu markaya ve motora göre değişir. Emin değilseniz kılavuza bakabilir ya da ruhsattaki şasi numarasıyla sorgulatabilirsiniz.

  • Dururken frene tam basın. Bazı çift kavramalı şanzımanlarda frene hafif basılıyken kavrama kalkışa hazır, yarı kapalı bekler. Pedala iyice bastığınızda kavrama tamamen açılır ve ısınma durur.
  • Sürünerek ilerlemeyin. Freni bırakıp aracı birkaç metre kaydırmak her seferinde kavramayı kaydırmak anlamına gelir. Önünüzde boşluk açılmasını bekleyip net bir kalkış yapın.
  • Aracınızda Auto Hold özelliği varsa kullanın. Bu özellik araç durduğunda frenleri kendisi tutar ve ayağınızı pedaldan çekebilirsiniz.
  • Yokuşta kalkışı beklerken aracı gazla sabit tutmaya çalışmayın, çünkü bu kavramayı sürekli kaydırır. Aracı frenle ya da Auto Hold ile tutun.
  • Frene ve gaza aynı anda basmayın. Bu kullanım her tip otomatik şanzımanda gereksiz ısı ve aşınmaya yol açar.

Kavrama değiştikten sonra uyum ayarı ve yağ neden önemlidir?

Çift kavramalı şanzımanda kavrama ya da mekatronik ünite değiştiğinde, kontrol ünitesinin yeni parçanın kavrama noktalarını öğrenmesi gerekir. Uyum ya da temel ayar denen bu işlem teşhis cihazıyla yapılır. Uyum ayarı atlanırsa yeni kavramayla bile silkeleme ve sert vites geçişleri sürebilir.

Yağ bakımı şanzımanın tipine göre değişir. Islak kavramalı tiplerde kavramalar yağın içinde çalıştığı için yağ değişim aralığı üreticinin bakım planında yer alır ve atlanmamalıdır. Kuru kavramalı tiplerde kavrama yağsız çalışır, ancak dişli yağının ve bazılarında ayrıca bulunan hidrolik yağın durumu üreticiye göre farklı biçimlerde ele alınır. Şanzıman yağının genel bakımını şanzıman ömrü yazısında anlattık.

Debriyaj ve kavrama sorunlarında ne kadar bekleyebilirsiniz?

Debriyaj ve kavrama sorunlarının bir kısmı aracı yolda bırakabilir. Şu durumlarda kontrolü ertelemeyin:

  • Kaçırma belirgin hâle geldiyse, yani yokuşta ya da sollama sırasında araç hızlanmıyorsa disk her gün biraz daha ısınıp aşınır ve bir noktada araç hiç hareket edemez.
  • Debriyaj pedalı boşa düştüyse ya da vitesler hiç girmiyorsa hidrolik sistemde bir kaçak olabilir.
  • Çift kavramalı şanzımanda panelde şanzıman uyarısı yanıyorsa ya da araç kalkışta sarsılarak ilerliyorsa kavrama aşırı ısınmış olabilir.

Kavrama noktasının yavaş yavaş yükselmesi, pedala basınca gelen hafif bir bilya sesi ya da ara sıra hissedilen yanık kokusu aracı hemen servise getirmenizi gerektirmez. Bunları bakım randevunuzda anlatırsanız debriyaj o sırada test edilir. Bu süre içinde yukarıdaki sürüş alışkanlıklarına dikkat etmek aşınmanın ilerlemesini yavaşlatır.

Atölyede debriyaj ve DSG kontrolü nasıl yapılır?

  1. Sorunun hangi koşulda ortaya çıktığını sizden öğreniriz. Mümkünse aynı koşulda, örneğin soğuk kalkışta ya da yokuşta, aracı birlikte deneriz.
  2. Çift kavramalı şanzımanda arıza kayıtlarını ve kavrama uyum değerlerini teşhis cihazıyla okuruz. Manuel şanzımanda kaçırma testi yapar, pedalı ve hidrolik sistemi kontrol ederiz.
  3. Motor ve şanzıman takozlarına bakarız. Yıpranmış bir takoz kalkışta titremeye yol açabilir ve bu titreme kolayca kavramadan kaynaklanıyor sanılabilir.
  4. Bulduklarımızı size anlatırız. Ayar yeterliyse ayar yapılır, parça gerekiyorsa hangi parçanın değişeceğini ve tahmini süreyi söyleriz.

Göstergede şanzıman uyarısı görüyorsanız kontrole arıza tespitiyle başlarız.

Debriyajın ve çift kavramalı şanzımanın ömrünü uzatmak için özel bir sürüş becerisi gerekmez. Önünüzde boşluk bırakmak, yokuşta el frenini ya da Auto Hold'u kullanmak, uzun beklemelerde boşa almak ve DSG'de frene tam basmak kavramanın kayma süresini belirgin biçimde azaltır. Aşınma belirtileri başladığında erken yapılan bir kontrol, sorunun tam bir set değişimine dönüşmeden çözülmesine çoğu zaman imkân verir.

Blog

Bunları da okumak isteyebilirsiniz

Randevu

Aracınız için randevu alın

Size uyan günü ve saati seçin, talebiniz WhatsApp’tan bize ulaşsın. Aracınızı seçtiğiniz saatte teslim alıp işe başlıyoruz.

Ana hat 0537 546 48 42İkinci hat 0546 582 57 46