Fren hidroliği ne zaman değişir sorusu, bakım listelerinde en kolay atlanan kalemlerden birine karşılık gelir, çünkü eskimiş hidrolik günlük sürüşte hiçbir belirti vermez.
Pedal her sabah aynı sertlikte gelir ve araç şehir içinde her zamanki gibi durur. Sorun, frenlerin uzun bir inişte ya da art arda yapılan sert frenlemelerde iyice ısındığı anda ortaya çıkar. Hidroliğin neden eskidiğini ve bunun frende neye yol açtığını öğrendiğinizde, değişimi kilometreye değil takvime bakarak planlamanın nedenini de görmüş olacaksınız.
Fren hidroliği ne iş yapar ve neden nem çeker?
Fren pedalına bastığınızda ayağınızın kuvveti ana merkezde basınca dönüşür. Ana merkez, pedalın ittiği pistonla hidroliği sisteme basan silindirdir. Bu basıncı borular ve hortumlar boyunca tekerleklerdeki kaliperlere taşıyan sıvı fren hidroliğidir. Sıvılar sıkıştırılamadığı için pedaldaki hareket tekerleklere kayıpsız ulaşır.
Günümüz araçlarının büyük bölümünde kullanılan hidrolik higroskopik bir sıvıdır. Higroskopik, havadaki nemi kendiliğinden emen anlamına gelir. Nem sisteme çoğunlukla lastik fren hortumlarının duvarlarından, keçelerden ve hazne kapağı her açıldığında içeri giren havadan çok yavaş biçimde girer. Araç hiç yola çıkmasa bile bu süreç devam eder, bu yüzden garajda bekleyen bir aracın hidroliği de eskir.
Hidroliğe karışan su freni nasıl etkiler?
Temiz fren hidroliği çok yüksek sıcaklıklara kadar kaynamaz, ancak içine karışan su arttıkça kaynama noktası hızla düşer. Örneğin DOT 4 standardında yeni sıvının kaynama noktası en az 230 °C olmalıdır. Belirli oranda nem almış sıvı için standardın kabul ettiği alt sınır ise 155 °C civarıdır.
Uzun bir yokuş inişinde ya da art arda yapılan sert frenlemelerde diskler ve kaliperler çok ısınır ve bu ısı kaliperin içindeki hidroliğe geçer. Hidrolik kaynama noktasına ulaştığında içinde buhar kabarcıkları oluşur. Buhar sıvının aksine sıkışabildiği için pedala bastığınızda kuvvetin bir kısmı bu kabarcıkları sıkıştırmaya harcanır. Sürücü pedalın aniden yumuşadığını ve dibe yaklaştığını hisseder. Fren buharlaşması denen bu durum, fren soğuyup kabarcıklar yeniden sıvıya dönene kadar sürer.
Suyun ikinci zararı paslanmadır. Hidroliğe karışan su kaliper pistonlarında, metal fren borularında ve ABS ünitesinin küçük valflerinde korozyona yol açar. Paslanan bir piston tutukluk yapar ve fren o tekerlekte düzgün bırakmaz.
DOT 3, DOT 4, DOT 5.1 ve DOT 5 arasındaki fark nedir?
DOT, ABD Ulaştırma Bakanlığının kısaltmasıdır ve bu kurumun fren hidrolikleri için belirlediği sınıflar dünya genelinde kullanılır. Aracınızın hangi sınıfı istediği hazne kapağında ya da bakım kitapçığında yazar. Sınıflar arasındaki başlıca farklar şunlardır:
- DOT 3 en eski sınıftır ve kaynama noktası en düşük olanıdır. Bugün daha çok eski model araçlarda karşımıza çıkar.
- DOT 4 günümüz otomobillerinin büyük bölümünde kullanılır. Soğukta daha kolay akan türleri, ABS ve denge kontrol sistemi bulunan araçlarda üretici tarafından özellikle istenebilir.
- DOT 5.1, DOT 4 ile aynı kimyasal temele sahiptir ama kaynama noktası daha yüksektir. DOT 3 ve DOT 4 ile uyumludur, yine de kitapçıkta istenen sınıfın altına inilmemelidir.
- DOT 5 ise silikon esaslıdır ve nem çekmez. Diğer üç sınıfla asla karıştırılmamalıdır ve ABS bulunan araçların çok büyük bölümü için uygun değildir. Adındaki benzerlik yüzünden DOT 5.1 ile sık karıştırılır.
Fren hidroliği kaç yılda bir değişmeli?
Çoğu üretici hidroliğin yaklaşık iki yılda bir değiştirilmesini öngörür. Bazı araçlarda bu süre üç yıla çıkar, bazı üreticiler ise süreyle birlikte bir kilometre sınırı da verir. Sizin aracınızdaki doğru aralığı bakım kitapçığı gösterir ve her zaman o esas alınmalıdır.
Aralığın kilometre yerine yılla verilmesinin nedeni, nem alma sürecinin aracın ne kadar kullanıldığına bağlı olmamasıdır. Hafta sonları kullanılan bir otomobille her gün uzun yol giden bir aracın hidroliği aynı sürede benzer miktarda nem çeker. Aşağıdaki durumlarda ise aralığın dolmasını beklemeden ölçüm yaptırmak gerekir:
- Araç sık sık yüklü ya da römork çekerek kullanılıyorsa frenler daha çok ısınır ve nemli hidroliğin riski artar.
- Nemli iklimde kullanılan araçlarda hidrolik daha hızlı su alabilir. İstanbul gibi yıl boyunca nemin yüksek olduğu bir şehirde bu süreç kuru bölgelere göre daha hızlı ilerler.
- Kaliper, fren hortumu ya da ana merkez gibi bir parça değiştiyse sisteme hava girmiş olabileceği için hidroliğin yenilenmesi mantıklıdır.
- İkinci el aldığınız aracın hidrolik değişim kaydı yoksa uzun yola çıkmadan önce ölçüm yaptırın.
Hidroliğin durumu nasıl ölçülür?
Hidroliğin rengi yıllar içinde açık sarıdan koyu kahveye döner, ancak renk suyun oranını güvenilir biçimde göstermez. Koyu görünen bir sıvı ölçümde kabul edilebilir çıkabilir, berrak görünen bir sıvı ise yüksek oranda nem almış olabilir. Bu yüzden karar gözle değil, cihazla verilir.
Atölyelerde iki tür cihaz kullanılır. Kalem biçimindeki test cihazları hazneye daldırılır ve sıvının elektriği ne kadar ilettiğine bakarak su oranını tahmin eder. Bu cihazlar hızlı ve pratiktir, ancak verdikleri sonuç yaklaşık bir değerdir. Daha güvenilir sonuç veren cihazlar ise küçük bir hidrolik örneğini gerçekten ısıtır ve kaynadığı sıcaklığı ölçer. Sonuç sınıra yakınsa değişimi bir sonraki bakıma bırakmak yerine hemen yapmak daha doğrudur.
Hazne seviyesi düşüyorsa bu ne anlama gelir?
Haznenin yan yüzünde MIN ve MAX çizgileri bulunur ve seviye bu ikisinin arasında olmalıdır. Seviyenin aylar içinde çok yavaş inmesi çoğu zaman balata aşınmasının doğal sonucudur. Balatanın ne zaman bittiğini nasıl anlayacağınızı balata değişimini anlattığımız yazıda ayrıntılı olarak bulabilirsiniz.
Seviye kısa aralıklarla azalıyorsa sıvı bir yerden dışarı kaçıyordur. Balataları aşınmış bir araçta hazneyi MAX çizgisine kadar doldurmak da doğru değildir. Yeni balata takılırken kaliper pistonları geri itilir ve fazla sıvı hazneden taşarak motor bölmesine dökülür.
Fren hidroliği değişimi nasıl yapılır?
- Haznedeki eski sıvı çekilir ve hazne, kitapçıkta istenen sınıftaki yeni hidrolikle doldurulur.
- Her kaliperin üzerindeki hava alma vidası sırayla açılır. Eski sıvı, vidanın ucuna takılan şeffaf hortumdan temiz ve kabarcıksız yeni sıvı gelene kadar akıtılır. Sıra genellikle ana merkeze en uzak tekerlekten başlar, ancak bazı araçlarda üretici farklı bir sıra ister.
- Bu işlem ya pedala kontrollü biçimde basılarak ya da hazneye basınç veren bir cihazla yapılır. Cihaz, sisteme yeniden hava girme ihtimalini azaltır.
- Sistem tamamen boşaldıysa ya da ABS ünitesinin içine hava girdiyse teşhis cihazıyla ABS pompası ve valfleri çalıştırılır ve buradaki hava da dışarı alınır.
- Son olarak hazne seviyesi doğru çizgiye getirilir ve kısa bir yol testinde pedalın sertliği kontrol edilir.
Hava alma dahil bu iş genellikle bir saat kadar sürer. Fren tamiri ve balata değişimi için gelen her araçta hidroliğin nem durumunu da kontrol ediyor ve sonucu size bildiriyoruz. Değişimi periyodik bakım ile aynı güne denk getirirseniz ayrı bir randevuya gerek kalmaz.
Ne zaman servise gelmelisiniz?
Şu belirtilerden birini fark ettiyseniz aracı günlük kullanıma sokmadan önce kontrol ettirin:
- Uzun bir inişte ya da art arda sert frenlemeden sonra pedal yumuşadı ve fren soğuyunca yeniden sertleşti.
- Pedal basılı tutulduğunda yavaş yavaş aşağı iniyor.
- Haznedeki seviye birkaç hafta içinde gözle görülür biçimde düştü ya da bir tekerleğin iç yüzünde yağlı bir ıslaklık var.
- Göstergedeki kırmızı fren uyarısı el freni tamamen indirildikten sonra da sönmüyor. Bu uyarının anlamını fren sistemi lambası sayfasında açıkladık.
Hiçbir belirti olmadığı hâlde son değişimin üzerinden iki yıldan fazla geçtiyse ya da ne zaman değiştiğini bilmiyorsanız acele etmeniz gerekmez. Hidroliği bir sonraki bakımda ölçtürüp sonuca göre değiştirmeniz yeterlidir. Muayene tarihiniz yakınsa bu ölçümü araç muayenesine hazırlık kontrolüne de ekleyebilirsiniz.
Fren hidroliği günlük sürüşte eskidiğini belli etmez, ama içine karışan su frenin en çok zorlandığı anda kaynama noktasını düşürür. Kitapçıkta yazan aralığa, çoğu araç için yaklaşık iki yıla uymak ve arada ölçüm yaptırmak bu riski büyük ölçüde azaltır. Hazneye yalnızca aracınızın istediği DOT sınıfını ekleyin ve seviye kısa sürede düşüyorsa sebebini beklemeden araştırın.






