Fren

Fren balatası ne zaman değişir ve bunu nasıl anlarsınız?

Balatanın ömrü kilometreden çok aracın kullanıldığı koşullara bağlıdır. Bu yazıda aşınmayı gösteren yedi belirtiyi ve her birinin ne kadar acil olduğunu anlatıyoruz.

· 7 dk okuma

Fren balatası ne zaman değişir sorusunun tek bir kilometre cevabı yoktur, çünkü balatanın ömrünü en çok aracın nerede ve nasıl kullanıldığı belirler.

Her gün TEM'de dur-kalk trafiğe giren bir araçla çoğunlukla Kuzey Marmara Otoyolu'nun akıcı trafiğinde giden aynı model bir aracın balataları çok farklı hızlarda aşınır. Aşağıda önce balatanın nasıl aşındığını açıklıyor, ardından değişimin yaklaştığını gösteren yedi belirtiyi ve bunların hangisinde aracı hiç bekletmemeniz gerektiğini tek tek ele alıyoruz.

Fren balatası ne zaman değişir ve ömrü neye bağlıdır?

Balata, fren pedalına bastığınızda tekerlekle birlikte dönen diski iki yandan sıkıştıran sürtünme malzemesidir. Bu sıkıştırmayı kaliper denen parça yapar ve içindeki piston, pedaldan gelen hidrolik basınçla balatayı diske bastırır. Her frenlemede balatanın yüzeyinden çok ince bir tabaka eksilir.

Yeni bir balatanın sürtünme malzemesi çoğu araçta 10–12 mm civarındadır. Değişim sınırını üretici belirler ve birçok üretici 2–3 mm civarını alt sınır olarak kabul eder. Ön balatalar frenleme yükünün büyük bölümünü taşıdığı için genellikle arkadakilerden önce biter.

Bu yüzden ön balata bazı araçlarda 25.000 km dolmadan biterken bazı araçlarda 60.000 km'yi görebilir. Aradaki farkı yaratan başlıca etkenler şunlardır:

  • Dur-kalk trafik balatayı en hızlı aşındıran kullanım biçimidir. TEM'de ya da D-100'de sabah trafiğinde yapılan her yavaşlama balatadan biraz daha malzeme eksiltir.
  • Uzun yokuş inişlerinde frene sürekli basılı tutmak balatayı ısıtır ve ısınan balata daha hızlı aşınır. Arnavutköy'ün eğimli sokaklarında her gün inip çıkan araçlarda bu etki belirgindir.
  • Taşınan yük arttıkça aracı durdurmak için gereken kuvvet de artar. Kasası sürekli dolu giden hafif ticari araçlarda balata binek araçlara göre daha erken biter.
  • Önündeki trafiği izleyip erken ve yumuşak yavaşlayan bir sürücünün balatası, son anda sert fren yapan bir sürücününkinden belirgin biçimde uzun dayanır.

Frenden gelen sesler ne anlatır?

1. Frenlerken ince ve tiz bir ötme

Birçok balatanın arkasında aşınma göstergesi olarak kullanılan küçük bir metal parça bulunur. Sürtünme malzemesi belli bir kalınlığın altına indiğinde bu parça diske değer ve frenlerken ince, tiz bir ses çıkarır. Bu ses, sürücünün balatanın değişim sınırına yaklaştığını fark etmesi için bilerek tasarlanmıştır.

Ancak her ötme balata aşınması anlamına gelmez. Nemli ya da yağmurlu bir sabahta ilk birkaç frende duyulup kaybolan ses, çoğunlukla gece boyunca disk yüzeyinde oluşan ince pastan kaynaklanır. Ses her frenlemede tekrar ediyorsa balatanın kalınlığını ölçtürmeniz gerekir.

2. Metalik bir sürtme ya da hırıltı

Tiz ötmenin yerini kaba, metalik bir sürtme sesi aldıysa sürtünme malzemesi büyük ihtimalle tamamen bitmiştir. Bu durumda balatanın çelik sırt plakası doğrudan diske sürtünür ve frenleme gücü belirgin biçimde düşer. Disk de birkaç gün içinde derin çiziklerle kullanılamaz hâle gelebilir. Böylece yalnızca balata değişimiyle kapanacak bir iş, disk değişimini de gerektiren daha büyük bir onarıma dönüşür.

Gösterge paneli ve gözle kontrol ne söyler?

3. Panelde balata aşınma uyarısı

Bazı araçlarda balataya bağlı bir aşınma sensörü bulunur ve balata belli bir kalınlığa indiğinde panelde sarı bir uyarı lambası yanar. Lamba yandığında balata henüz tamamen bitmemiş olabilir, ancak ne kadar malzeme kaldığını dışarıdan bilmeniz mümkün değildir. Bu uyarıyı gördüğünüzde birkaç gün içinde randevu almanız yeterlidir. Sensörlü araçlarda balatayla birlikte sensörün de değişmesi gerekebilir.

Kırmızı fren lambası ise başka bir anlama gelir. Bu lamba el freninin çekili kaldığını ya da fren hidroliği seviyesinin düştüğünü gösterir. El freni indirilmiş olduğu hâlde kırmızı lamba yanmaya devam ediyorsa yola devam etmeyin. Paneldeki diğer uyarıların ne anlattığını gösterge ışıkları sayfasında tek tek açıkladık.

4. Jantın arasından görülen incelme

Jantın tasarımı elveriyorsa kaliperin arasından dış balatayı görebilirsiniz. Sürtünme malzemesi 3 mm civarına inmişse değişim zamanı yakındır. Ancak iç taraftaki balata dıştakinden farklı hızda aşınabilir, çünkü sıkışan bir kaliper kızağı yükün çoğunu tek tarafa bindirir. Kesin sonuç için tekerleği söküp iki balatayı da ölçmek gerekir.

Sürüş sırasında hangi değişiklikler balatayı işaret eder?

5. Pedal derinleşti ve araç daha geç duruyor

Araç eskiden durduğu mesafede durmuyorsa balata bitmiş ya da aşırı ısınıp camlaşmış olabilir. Camlaşma, aşırı ısınan balatanın yüzeyinin sertleşip parlaklaşması ve tutuşunu kaybetmesidir. Pedal yumuşak geliyor ve basılı tutarken yavaş yavaş dibe iniyorsa sorun büyük ihtimalle hidrolik sistemdedir. Bu tablo sistemde hava ya da bir sızıntı olduğunu gösterir ve beklemeye gelmez.

6. Frene basınca direksiyon bir yana çekiyor

Bu belirti genellikle iki taraftaki balataların eşit aşınmadığını gösterir. En sık sebep, kızağı sıkışmış ya da pistonu geri dönmeyen bir kaliperdir. Böyle bir durumda yalnızca balatayı değiştirmek sorunu çözmez ve kaliperin de temizlenip bakımının yapılması gerekir. Araç frene basmadığınız zamanlarda da bir yana çekiyorsa sebep direksiyon ve süspansiyon tarafında aranmalıdır.

7. Pedalda ya da direksiyonda titreme

Otoyoldan çıkarken ya da uzun bir inişin sonunda frene bastığınızda pedal nabız gibi atıyorsa disk yüzeyinde kalınlık farkı oluşmuş olabilir. Bitmek üzere olan balata diski daha fazla ısıtır ve aşırı ısınan disk düzensiz aşınır. Aynı titreme bazen jant balansından ya da ön düzen parçalarından kaynaklanır. Bu yüzden diski ölçmeden değiştirmek gereksiz bir masrafa yol açabilir.

Balata değişirken başka nelere bakılmalı?

Balata değişimi sırasında frenin diğer parçaları da kontrol edilmelidir. Aşağıdaki noktalara bakılmazsa birkaç ay sonra aynı şikâyetle yeniden servise gelmeniz gerekebilir:

  • Diskin kalınlığı ölçülmelidir. Her diskin üzerinde ya da üretici verisinde en az kalınlık değeri yazar ve bu değerin altındaki bir diske yeni balata takmak doğru değildir.
  • Disk yüzeyindeki derin çizikler ve çatlaklar diskin değişmesini gerektirir. Yüzeydeki mavimsi lekeler diskin aşırı ısındığını gösterir.
  • Kaliper kızakları temizlenip uygun gresle yağlanmalıdır, çünkü sıkışan bir kızak balatayı tek taraflı aşındırır.
  • Fren hidroliğinin durumu kontrol edilmelidir. Hidrolik sıvısı nem tutan bir yapıdadır ve içindeki su oranı arttıkça kaynama sıcaklığı düşer. Değişim için çoğu üreticinin önerdiği süre iki yıl civarındadır, ancak sizin aracınız için geçerli olan kullanım kılavuzundaki değerdir.

Balatanın ömrünü uzatmak için neler yapabilirsiniz?

Balatanın zamanla aşınması normaldir, ancak bazı sürüş alışkanlıkları bu aşınmayı belirgin biçimde yavaşlatır:

  • Uzun yokuşlarda bir alt vitese geçin ve motor freninden yararlanın. Motor freni, gazdan ayağınızı çektiğinizde motorun aracı kendiliğinden yavaşlatmasıdır. Frene sürekli değil, aralıklarla basın.
  • Öndeki araçla aranızdaki mesafeyi açık tutun. Erken ve yumuşak yavaşlamak balatayı daha az ısıtır ve yakıt tüketimini de düşürür.
  • Bagajda uzun süredir taşıdığınız gereksiz yükleri indirin.
  • Yeni balatayla ilk birkaç yüz kilometrede sert frenlemeden kaçının. Balata bu sürede diskin yüzeyine alışır ve tam tutuşuna ulaşır.
  • Periyodik bakım sırasında balata kalınlığını da ölçtürün. Böylece ses başlamadan değişimi planlayabilirsiniz.

Hangi fren belirtisinde beklemeden servise gelmelisiniz?

Yukarıdaki belirtilerin hepsi aynı aciliyette değildir. Aşağıdaki durumlarda aracı kullanmaya devam etmeden servise getirmeniz ya da taşıtmanız gerekir:

  • Frenlerken metal metale sürtme sesi duyuyorsunuz.
  • Pedal yumuşadı ya da basılı tutarken yavaş yavaş dibe iniyor.
  • El freni indirildiği hâlde kırmızı fren lambası yanıyor.
  • Araç frenlerken belirgin biçimde bir yana çekiyor ya da duruş mesafesi gözle görülür biçimde uzadı.

Her frenlemede tekrarlanan tiz bir ötme, sarı balata uyarısı ya da jantın arasından görülen incelme ise birkaç gün içinde randevu almanız gerektiğini gösterir. Bu belirtilerle aracı dikkatli biçimde kullanmaya devam edebilirsiniz. Otoyol çıkışlarında hissedilen hafif bir titreme için ayrı bir randevuya gerek yoktur ve bunu bir sonraki bakımda söylemeniz yeterlidir, çünkü disk ve ön düzen o sırada ölçülür.

Atölyede balata değişimi nasıl yapılır?

  1. Tekerlekler sökülür ve balataların kalınlığı, disklerin ölçüsü, kaliperler ve fren hortumları tek tek kontrol edilir.
  2. Hangi parçanın hemen değişmesi gerektiğini ve hangisinin bir süre daha kullanılabileceğini size gösteririz. Parça seçeneklerini birlikte konuşuruz.
  3. Değişim yapılır ve sökülen eski parçalar size teslim edilir.
  4. Kısa bir yol testinde pedal hissi ve iki taraf arasındaki fren dengesi kontrol edilir.

Yalnızca ön balatalar değişecekse iş genellikle 45–90 dakikada biter. Diskler de değişecekse bu süre 1,5–2,5 saate çıkabilir. Kesin süreyi tekerlekleri söküp parçaları gördükten sonra söyleyebiliriz. İşin kapsamını fren tamiri ve balata değişimi sayfasında bulabilirsiniz. Muayene tarihiniz yaklaşıyorsa istasyondan önce yapılacak kontrolleri anlattığımız yazıyı da okuyabilirsiniz.

Balatanın ne zaman değişeceğini kilometre değil, aracın gösterdiği belirtiler ve yapılan ölçümler belirler. Tiz ötme ve sarı uyarı lambası planlı bir değişimin zamanının geldiğini gösterir. Metalik sürtme, derinleşen pedal ve kırmızı fren lambası ise aracın hemen kontrol edilmesi gerektiği anlamına gelir. Belirtiyi erken fark edip değişimi zamanında yaptırmak, işin disk ve kaliper onarımına büyümesini önler.

Blog

Bunları da okumak isteyebilirsiniz

Randevu

Aracınız için randevu alın

Size uyan günü ve saati seçin, talebiniz WhatsApp’tan bize ulaşsın. Aracınızı seçtiğiniz saatte teslim alıp işe başlıyoruz.

Ana hat 0537 546 48 42İkinci hat 0546 582 57 46